Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố 38 bị can liên quan đường dây phát sóng trái phép nhiều nội dung thể thao trên hệ thống “Xôi Lạc TV”. Hai đối tượng bị xác định cầm đầu là P.N.D. (47 tuổi, ở Hà Nội) và N.C.Đ. (33 tuổi, ở Hà Nội).
Quá trình bắt giữ và khám xét, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã thu giữ: 20 máy tính xách tay, 35 bộ máy tính để bàn cấu hình cao, 3 máy tính bảng, 64 điện thoại thông minh các loại, 4 bộ thiết bị phát livestream chuyên dụng để bình luận.
Cùng với đó, phong tỏa 58 tài khoản ngân hàng; thu giữ tiền mặt, ôtô hạng sang, tiền trong các tài khoản ngân hàng và kê biên các tài sản khác, tổng giá trị hơn 300 tỷ đồng.
Việc hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV mới bị triệt phá được xem là bước ngoặt trong cuộc chiến bảo vệ bản quyền thể thao tại Việt Nam.
Trong nhiều năm qua, các trang web phát sóng lậu bóng đá đã trở thành địa chỉ quen thuộc của một bộ phận người hâm mộ tại Việt Nam. Xôi Lạc TV là một trong những hệ thống nổi bật nhất, thu hút lượng truy cập lớn nhờ phát miễn phí các trận đấu từ những giải đấu hàng đầu thế giới như Premier League, UEFA Champions League hay La Liga.
Điểm chung của các trang web này là khai thác nội dung mà không sở hữu bản quyền phát sóng, sau đó kiếm tiền thông qua quảng cáo trực tuyến hoặc các đường dẫn cá cược. Chỉ cần vài cú nhấp chuột, người dùng có thể xem các trận cầu đỉnh cao mà không phải trả phí, khiến lượng truy cập vào những nền tảng như vậy tăng mạnh trong thời gian dài.
Thực tế này khiến thị trường bản quyền bóng đá tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp truyền hình và nền tảng phát trực tuyến phải chi hàng chục triệu USD để mua quyền phát sóng các giải đấu lớn. Tuy nhiên, khi khán giả có thể xem miễn phí ở nhiều nơi trên Internet, không ít người đã từ bỏ việc đăng ký các gói thuê bao hợp pháp.
Hệ quả là doanh thu từ thuê bao và quảng cáo của các đơn vị sở hữu bản quyền bị ảnh hưởng đáng kể. Trong khi đó, những trang web phát lậu lại thu lợi lớn mà gần như không phải chịu chi phí nội dung.
Xôi Lạc TV bị khởi tố là một bước ngoặt pháp lý quan trọng
Dưới góc độ pháp lý, Thạc sỹ, Luật Sư Nguyễn Văn Duy - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự đã có những chia sẻ với phóng viên Người Đưa Tin về vấn đề này.
Thạc sỹ, Luật Sư Nguyễn Văn Duy - Giám đốc Công ty Luật TNHH Hoàng Duy và Cộng sự.
Thạc Sỹ, Luật Sư Nguyễn Văn Duy nhận định, vụ việc hệ sinh thái Xôi Lạc TV bị khởi tố là một bước ngoặt pháp lý quan trọng. Nó không chỉ xử lý nhóm vận hành mà còn mở ra cơ hội bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các đơn vị sở hữu bản quyền.
Các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền có đủ cơ sở để được xác định là Bị hại trong vụ án hình sự này theo Điều 62 Bộ luật Tố tụng Hình sự.
Theo Điều 225 Bộ luật Hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, hành vi của nhóm Xôi Lạc đã trực tiếp xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho chủ thể quyền.
Theo luật sư Duy, các khoản bồi thường có cơ sở nếu chứng minh được thiệt hại:
- Thiệt hại vật chất: Doanh thu thuê bao bị sụt giảm do khách hàng chuyển sang xem lậu; doanh thu quảng cáo bị thất thoát khi các đối tác chuyển sang đặt quảng cáo trên nền tảng vi phạm.
- Chi phí xử lý: Các khoản phí doanh nghiệp đã chi trả để ngăn chặn, rà soát và thu thập bằng chứng vi phạm trong nhiều năm.
- Thiệt hại về tinh thần: Ảnh hưởng xấu đến uy tín thương hiệu khi hình ảnh các giải đấu chính thống bị gắn liền với các nội dung độc hại như cá độ và trang web đen.
Vì sao doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền cần phải tham gia tại giai đoạn này: Việc các doanh nghiệp chủ động tham gia tố tụng không chỉ là quyền lợi, mà còn là trách nhiệm dẫn dắt để ngăn chặn tiền lệ xấu.
"Nếu các doanh nghiệp giữ thái độ im lặng hoặc chỉ chờ đợi cơ quan chức năng, các nhóm đối tượng khác sẽ coi thường pháp luật và tiếp tục xây dựng các "Xôi Lạc 2.0", "Xôi Lạc 3.0"", Thạc Sỹ, Luật Sư Nguyễn Văn Duy nhận định.
Theo luật sư Duy, sự hiện diện của đội ngũ pháp lý doanh nghiệp tại tòa án là minh chứng cho việc: Vi phạm bản quyền sẽ bị "truy đuổi" đến cùng.
Phối hợp cung cấp công cụ kỹ thuật cho cơ quan điều tra: Doanh nghiệp nắm giữ các công cụ rà quét và bằng chứng về dòng tiền, hành vi lách luật của nhóm lậu. Việc chia sẻ các dữ liệu này giúp cơ quan công an hoàn thiện hồ sơ vụ án nhanh chóng, chính xác, không để lọt tội phạm.
Tạo áp lực lên các nền tảng trung gian: Khi doanh nghiệp đồng loạt lên tiếng và tham gia vụ án, nó tạo ra sức ép buộc các nhà cung cấp máy chủ, các mạng lưới quảng cáo phải tự thắt chặt quy trình kiểm soát, không dám dung túng cho các trang web lậu vì lo sợ trách nhiệm liên đới.
Doanh nghiệp bị thiệt hại cần triển khai các bước sau như tham gia tố tụng: Gửi văn bản yêu cầu tham gia với tư cách bị hại tới cơ quan điều tra Công an tỉnh Hưng Yên hoặc Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao.
Lượng hóa thiệt hại là khâu then chốt. Doanh nghiệp cần cung cấp số liệu tài chính so sánh, báo cáo phân tích lượng người xem thất thoát và các bằng chứng kỹ thuật chứng minh việc tiếp sóng trái phép. Doanh nghiệp cần thống kê toàn bộ chi phí nhân sự, chi phí thuê các công ty công nghệ bảo mật để chặn các tên miền của Xôi Lạc trong suốt những năm qua. Trong luật dân sự và hình sự, những chi phí hợp lý để ngăn chặn thiệt hại phát sinh thêm đều được coi là thiệt hại thực tế và có quyền yêu cầu bồi thường.
Việc bồi thường chỉ được Tòa án chấp nhận nếu doanh nghiệp chứng minh được mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế.
Yêu cầu ưu tiên thi hành án: Với khoảng 300 tỷ đồng (chủ yếu là tiền điện tử) đã bị thu giữ, doanh nghiệp cần yêu cầu Tòa án ưu tiên dùng số tiền này để bồi thường thiệt hại dân sự trước khi thực hiện nghĩa vụ sung công quỹ.
Đối với trách nhiệm doanh nghiệp hoặc cá nhân đặt quảng cáo trên nền tảng phát sóng vi phạm bản quyền, Thạc Sỹ, Luật Sư Nguyễn Văn Duy cho biết, căn cứ theo quy định pháp luật hiện hành, trách nhiệm được chia thành hai nhóm đối tượng với tính chất vi phạm khác nhau.
Thứ nhất, nhóm doanh nghiệp, cá nhân quảng cáo sản phẩm chính thống.
Đây là các đơn vị quảng cáo hàng hóa, dịch vụ được phép kinh doanh nhưng lại đặt trên nền tảng lậu (thường qua các mạng lưới trung gian).
Trách nhiệm hành chính: Theo Nghị định 38/2021/NĐ-CP, việc đặt sản phẩm quảng cáo vào các nội dung vi phạm bản quyền, vi phạm pháp luật sẽ bị xử phạt tiền.
Hệ quả về quản lý nhà nước: Doanh nghiệp có thể sẽ bị đưa vào danh sách đen (Black List). Điều này dẫn đến việc bị các nhà đài chính thống, các nền tảng xuyên biên giới (như Google, Facebook) và các cơ quan nhà nước từ chối hợp tác hoặc hạn chế quyền lợi quảng cáo.
Trách nhiệm dân sự: Nếu việc đặt quảng cáo góp phần duy trì nền tảng lậu gây thiệt hại cho chủ sở hữu bản quyền, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu liên đới bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được lỗi cố ý.
Thứ hai, nhóm các nhà cái, tổ chức cá cược (đối tượng trọng điểm).
Đây là nhóm "chủ chi" đứng sau nuôi dưỡng toàn bộ bộ máy Xôi Lạc TV để trục lợi từ hoạt động phi pháp.
Bản chất hành vi: Tổ chức đánh bạc và tiếp tay cho tội phạm có tổ chức.
Trách nhiệm hình sự: Tội Tổ chức đánh bạc (Điều 322 BLHS): Nhà cái được xác định là Chủ mưu. Việc thuê Xôi Lạc đặt đường dẫn (link), mã QR điều hướng người xem vào trang cá cược là hành vi cung cấp phương tiện, lôi kéo người khác đánh bạc.
Tội Rửa tiền (Điều 324 BLHS): Việc sử dụng lợi nhuận từ cá độ để chi trả "phí quảng cáo", nuôi đội ngũ bình luận viên lậu chính là hành vi hợp thức hóa nguồn tiền bẩn.
Trách nhiệm dân sự: Phải liên đới bồi thường toàn bộ thiệt hại về bản quyền cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ truyền hình trả tiền vì nếu không có nguồn tiền từ nhà cái, Xôi Lạc TV không thể duy trì hạ tầng để vi phạm.
Đồng quan điểm, Luật sư Trần Hữu Thung (Đoàn luật sư Tp.Hà Nội) cho rằng, về phía các nhà đài và đơn vị sở hữu bản quyền có thể được xác định là một "bị hại" trong vụ án này. Tuy nhiên, việc chứng minh thiệt hại do Xôi Lạc TV gây ra là không hề dễ dàng.
Thiệt hại về kinh tế chủ yếu nằm ở doanh thu thuê bao, quảng cáo bị sụt giảm khi khán giả xem "chùa" trên Xôi Lạc. Căn cứ Điều 584, Điều 585 Bộ Luật Dân sự 2015, được hướng dẫn bởi Nghị quyết số 02/2022/NQ-HĐTP ngày 06 tháng 9 năm 2022 của Tòa án nhân dân tối cao Hướng dẫn một số quy định của Bộ luật Dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
Theo đó, đơn vị sở hữu bản quyền có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được: Xôi Lạc TV có lỗi trong việc gây ra thiệt hại; Có thiệt hại thực tế xảy ra như: thiệt hại về doanh thu thuê bao, quảng cáo… được định lượng bằng tiền; Thiệt hại được mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi vi phạm của Xoi Lạc TV.
Tuy nhiên, để định lượng cụ thể thiệt hại là bao nhiêu không hề đơn giản thậm chí bất khả thi. Nhà đài gặp khó khăn, thách thức không nhỏ trong việc định giá tổn thất và đòi bồi thường, bởi tác động của vi phạm bản quyền dạng này là gián tiếp và khó đo đếm chính xác.
Người xem có bị xử phạt khi xem bóng đá lậu?
Vụ Xôi Lạc TV cũng khiến nhiều khán giả băn khoăn rằng việ họ xem các trận bóng đá trên kênh lậu có bị coi là vi phạm pháp luật không?
Về vấn đề này, Luật sư Trần Hữu Thung cho rằng người xem thụ động (chỉ truy cập xem, không chia sẻ hay tải nội dung về) hiện chưa có căn cứ để xử lý hình sự. Nói cách khác, pháp luật chưa truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi xem nội dung vi phạm bản quyền một cách thụ động và ngay tình.
Điều này cũng dễ hiểu, bởi không phải người xem nào cũng có đủ thông tin hoặc kiến thức pháp lý để nhận biết một website phát sóng bóng đá có bản quyền hay chỉ là một trang phát sóng trái phép.
Giao diện một trong những web lậu của hệ thống Xôi Lạc TV (ảnh: Bộ Công an).
Tuy nhiên, việc theo dõi các kênh phát sóng trái phép dù vô tình cũng gián tiếp tiếp tay cho hành vi xâm phạm bản quyền. Do đó, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, ưu tiên sử dụng các nguồn xem bóng đá chính thống để tránh ủng hộ các trang vi phạm.
Quan trọng là ranh giới giữa xem thụ động và tham gia vi phạm. Nếu người xem chủ động phát tán nội dung lậu (chia sẻ link rộng rãi, tải video rồi đăng lại), khi đó họ không còn "vô can" mà đã góp phần xâm phạm bản quyền. Hành vi phát tán như vậy có thể bị xử phạt hành chính theo quy định về vi phạm quyền tác giả, và thậm chí bị truy cứu hình sự nếu quy mô đủ lớn (ví dụ thu lợi bất chính trên 50 triệu đồng theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015).
Tương tự, nếu người xem ủng hộ tài chính (donate) cho kênh lậu hoặc cùng tổ chức xem thu tiền, họ có thể bị coi là tiếp tay đáng kể về mặt vật chất, tạo điều kiện cho hành vi phạm tội và có thể bị xem xét trách nhiệm tùy mức độ.
Đặc biệt, trong trường hợp người xem tham gia cá cược, đánh bạc thông qua các đường link trên Xôi Lạc TV, họ có thể phải chịu trách nhiệm hình sự về tội đánh bạc. Pháp luật quy định nếu số tiền hoặc hiện vật dùng để đánh bạc từ 5 triệu đồng trở lên, người tham gia có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 321 Bộ luật Hình sự với khung hình phạt cao nhất lên đến 7 năm tù.
Như vậy, xem bóng đá lậu đơn thuần thì không bị xử phạt, nhưng tham gia các hoạt động bất hợp pháp kèm theo (chia sẻ nội dung, cá cược...) sẽ bị pháp luật xử lý nghiêm. Pháp luật luôn xét đến yếu tố "ngay tình": nếu người xem không biết nội dung mình xem là vi phạm, không cố ý tiếp tay hay thu lợi, thì sẽ không bị truy cứu.
Thực tế nhiều khán giả không am hiểu luật sở hữu trí tuệ, nên có thể không nhận ra Xôi Lạc TV là kênh vi phạm. Song cần lưu ý, dấu hiệu như trang web chèn đầy quảng cáo cờ bạc là chỉ báo rõ ràng rằng đây không phải kênh chính thống. Do đó, người xem nên thận trọng và lựa chọn nguồn xem hợp pháp để bảo vệ chính mình.
Tuệ Minh
