LTS: Những chính sách đang từng bước lan tỏa, chạm đến từng bản làng, từng phận người, với mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau. Những con đường, cây cầu dần xóa khoảng cách và sự cô lập; những mô hình sinh kế trao “cần câu” cho người nghèo; những mái trường khang trang ươm mầm giấc mơ con chữ cho hàng trăm đứa trẻ, mở ra hy vọng đổi thay cho một thế hệ, một vùng đất.
Tuyến bài 3 kỳ ghi lại hành trình từ chính sách đến đời sống, qua những câu chuyện bình dị-từ người già lần đầu thấy ô tô về bản đến trẻ nhỏ an tâm cắp sách đến trường. Những câu chuyện ấy cho thấy, khi chính sách đi đúng hướng và người dân chủ động vươn lên, vùng cao không chỉ đổi thay diện mạo mà còn từng bước định hình tương lai.
Chính sách đã chạm tới từng bản làng vùng cao, giúp mở lối thoát nghèo cho đồng bào DTTS.
"Lần đầu tiên đón Tết trong căn nhà mới"
Những ngày giáp Tết, căn nhà cấp bốn vừa hoàn thiện của anh Cầm Bá Chủ (36 tuổi, thôn Ngọc Trà) trở nên nổi bật giữa bản làng. Ba cha con tất bật dọn dẹp, chuẩn bị đón cái Tết đầu tiên trong ngôi nhà kiên cố-điều mà nhiều năm trước, anh Chủ chưa từng dám nghĩ tới.
Vợ bỏ đi khi hai con còn nhỏ, anh Chủ một mình mưu sinh bằng vài sào ruộng và những ngày làm thuê. “Mưa xuống là nhà dột khắp nơi, nhìn con mà thương, nhưng không biết xoay đâu ra tiền”, anh kể.
Năm 2024, gia đình anh được hỗ trợ 80 triệu đồng từ Chỉ thị 22 của Tỉnh ủy Thanh Hóa. Anh vay mượn thêm để dựng căn nhà mới. “Có nhà rồi, các con yên tâm học hành hơn. Tết này, ba bố con mới thực sự có Tết”, anh nói, ánh mắt ánh lên niềm vui.
Với anh Chủ, căn nhà chỉ là điểm khởi đầu. “Nhà nước giúp lúc khó nhất, còn lại mình phải tự cố gắng, không thể trông chờ mãi”, anh chia sẻ, cho biết đang dự định mở rộng chăn nuôi để từng bước chủ động thoát nghèo.
Anh Cầm Bá Chủ phấn khởi khi có căn nhà mới đón Tết.
Ngôi nhà nhỏ của chị Cầm Thị Xín (37 tuổi, thôn Kha) đang dần hoàn thiện sau nhiều tháng dựng xây. Tường chưa kịp sơn, cánh cửa còn đơn sơ, trong nhà chưa có nhiều vật dụng giá trị, nhưng với vợ chồng chị, đó đã là một mái ấm thực sự- điều mà trước đây họ từng nghĩ rất khó chạm tới.
Mười năm trước, một vụ tai nạn giao thông khiến chị Xín mất đi một chân, không còn khả năng lao động như trước. Nhờ chính sách hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, gia đình chị đã có điều kiện dựng nên căn nhà mới. “Đây là ngôi nhà kiên cố đầu tiên của gia đình. Chúng tôi thấy ấm cúng và yên tâm sinh sống hơn”, chị Xín chia sẻ.
Với người phụ nữ kém may mắn ấy, mái nhà mới không chỉ là nơi che mưa, che nắng, mà còn là điểm tựa để gia đình sắp xếp lại cuộc sống, tìm hướng sinh kế phù hợp, từng bước ổn định và vươn lên.
Mẹ con chị Xín trong căn nhà mới kiên cố hơn.
Theo UBMTTQ xã Tân Thành, chỉ trong hai năm 2024–2025, toàn xã có 224 hộ được hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở với tổng kinh phí hơn 15,5 tỷ đồng từ các chương trình mục tiêu quốc gia và Chỉ thị 22. Những ngôi nhà mới không chỉ giúp người dân "an cư", mà còn củng cố niềm tin vào chính sách an sinh của Nhà nước.
"Trao cần câu" vẫn còn chưa đủ
Song song với hỗ trợ nhà ở, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững đã triển khai nhiều dự án sinh kế tại Tân Thành.
Ông Cầm Bá Toản (SN 1974, thôn Ngọc Trà) là một trong những hộ nghèo được hỗ trợ trâu vỗ béo năm 2024. Sau khi đóng góp 3 triệu đồng đối ứng, ông nhận về một con trâu giống. Sau một năm, con trâu đã tăng giá trị lên 13-14 triệu đồng. Ông dự định giữ lại làm giống, coi đó là "cần câu cơm" để thoát nghèo.
Hay như gia đình ông Lữ Văn Yên (SN 1991, thôn Hún), con trâu sinh sản được hỗ trợ năm 2024 nay đã đẻ nghé con, trở thành tài sản lớn và là hy vọng sinh kế lâu dài của cả nhà.
Tuy vậy, không phải hộ nào cũng tận dụng được cơ hội ấy. Ở một số hộ, sau thời gian nhận giống trâu hỗ trợ, chuồng trại lại trống trơn. Trâu đã bị bán đi vì nhiều lý do: cần tiền chi tiêu trước mắt, thiếu lao động chăm sóc khiến nguồn hỗ trợ không phát huy được hiệu quả bền vững.
Ông Cầm Bá Toản và đàn trâu sinh kế.
Đây cũng là điều mà chính quyền địa phương trăn trở. Thực tế phần lớn sinh kế của người dân vẫn dựa vào nông- lâm nghiệp truyền thống, trồng keo, luồng với giá trị gia tăng thấp; chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu liên kết, chưa có mô hình kinh tế mang tính đột phá.
Chủ tịch UBND xã Lê Hoàng Cường thẳng thắn nhìn nhận: "Một bộ phận người dân vẫn còn tư duy trông chờ, ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước. Tinh thần chủ động vươn lên thoát nghèo chưa cao".
Giảm nghèo ở vùng cao không chỉ là bài toán của chính sách và tinh thần tự cường. Ở thôn Kha, căn nhà tình thương nhỏ bé của hai chị em bà Cầm Thị Nhờ (66 tuổi) và Cầm Thị Biển (52 tuổi) gợi mở một lát cắt khác, thầm lặng nhưng day dứt.
Hoàn cảnh éo le của chị em Cầm Thị Nhờ (66 tuổi) và Cầm Thị Biển (52 tuổi) ở thôn Kha cần nhiều hơn sự đùm bọc của cộng đồng.
Không chồng con, hai chị em nương tựa vào nhau qua năm tháng. Người chị mắc bệnh tâm thần, người em nay đổ bệnh, nằm liệt giường. "Chưa từng đi khám, vì không có tiền, cũng không có ai đưa đi", bà Nhờ nói. Mỗi tháng, họ sống dựa vào khoản trợ cấp xã hội khoảng một triệu đồng.
Với những phận người như vậy, mọi lời kêu gọi "tự lực vươn lên" đều trở nên bất khả thi. Chính sách an sinh lâu dài là điểm tựa không thể thiếu, nhưng chừng đó vẫn chưa đủ. Họ cần thêm sự quan tâm, vòng tay đùm bọc của cộng đồng, để không bị lặng lẽ bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển chung.
Một hội nghị tập huấn cho người dân về chăn nuôi gà - Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo, hỗ trợ sinh kế .
Xã Tân Thành hiện có 2.901 hộ dân. Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo của xã còn khoảng 18%, trong khi hộ cận nghèo chiếm tới 45,56%. Trong năm 2025, tổng nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia phân bổ cho địa phương đạt hàng chục tỷ đồng. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân vẫn chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, địa hình phức tạp và một số vướng mắc về thủ tục hành chính.
Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo trên 7% trong năm 2026, lãnh đạo UBND xã Tân Thành cho biết địa phương sẽ tiếp tục huy động tối đa và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển.
Cùng với đó, xã tập trung đẩy nhanh tiến độ thi công, giải ngân vốn đầu tư công từ các chương trình mục tiêu quốc gia; tạo điều kiện để các hộ kinh doanh mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả hoạt động; đồng thời kết nối tuyển dụng, tạo việc làm cho người lao động, từng bước hướng tới mục tiêu thoát nghèo bền vững.
(còn nữa)
