LTS: Hồ Trị An sở hữu hệ sinh thái đa dạng và những giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc, được kỳ vọng trở thành điểm nhấn trong phát triển du lịch của Đồng Nai. Tuy nhiên, tiềm năng lớn vẫn chưa được đánh thức tương xứng do những điểm nghẽn về hạ tầng, quy hoạch, sản phẩm và thu hút đầu tư. Thông qua cuộc trao đổi với các cơ quan quản lý, Người Đưa Tin thực hiện tuyến bài "Đánh thức 'viên ngọc xanh' Trị An" để nhìn nhận thực trạng, phân tích những lợi thế và nút thắt đang cản trở sự phát triển, đồng thời gợi mở hướng khai thác bền vững, từ đó Trị An từng bước trở thành điểm nhấn du lịch của Đồng Nai.
Khách đến đông nhưng chưa đủ sức giữ chân
Từ lợi thế sẵn có, các hoạt động du lịch tại Trị An những năm gần đây bắt đầu đa dạng hơn. Cắm trại, trải nghiệm mặt nước, khám phá đảo, tham quan vườn cây, nghỉ dưỡng cuối tuần hay trải nghiệm đời sống cư dân làng bè thu hút nhóm khách yêu thiên nhiên.
Hồ Trị An sở hữu không gian mặt nước rộng cùng cảnh quan tự nhiên, tạo dư địa lớn để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm.
Tuy nhiên, theo bà Lê Thị Ngọc Loan, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tp.Đồng Nai, việc khai thác hiện nay vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của hồ Trị An.
Các hoạt động trải nghiệm phần lớn có quy mô nhỏ lẻ, dịch vụ chưa phong phú và thiếu những sản phẩm có khả năng liên kết thành chuỗi. Vì vậy, phần lớn du khách vẫn chỉ tham quan, vui chơi trong ngày.
Đây chính là nghịch lý của hồ Trị An, có khả năng thu hút khách nhưng chưa đủ sức giữ chân khách.
Khi du khách đến rồi đi trong ngày, các dịch vụ lưu trú, ăn uống, vận chuyển và trải nghiệm cũng khó phát triển thành một chuỗi có giá trị cao. Thời gian lưu trú ngắn đồng nghĩa mức chi tiêu và giá trị kinh tế để lại cho địa phương chưa tương xứng với nguồn tài nguyên đang sở hữu.
Theo bà Loan, ba nhóm điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ là quy hoạch, hạ tầng và nguồn nhân lực.
Bến thuyền du lịch - một trong những hạng mục được kỳ vọng góp phần hoàn thiện sản phẩm, đánh thức tiềm năng du lịch hồ Trị An.
Trong đó, những vướng mắc về quy hoạch và pháp lý đang hạn chế khả năng thu hút các dự án du lịch sinh thái quy mô lớn. Hạ tầng giao thông nội khu, bến thủy nội địa, điện, nước và viễn thông quanh lòng hồ cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một điểm đến chuyên nghiệp.
Bên cạnh đó, lao động du lịch tại cơ sở còn thiếu, hạn chế về kỹ năng nghiệp vụ, ngoại ngữ và khả năng phục vụ các nhóm khách có yêu cầu cao.
Bài toán đặt ra không còn là làm sao để đưa khách đến Trị An, mà là làm gì để du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và có thêm lý do quay trở lại.
Gỡ nút thắt, hình thành chuỗi sản phẩm để Trị An "cất cánh"
Theo bà Loan, thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TU, địa phương đang định hình các trục phát triển du lịch chiến lược, trong đó hồ Trị An là một mắt xích quan trọng.
Một trong những hướng được tính toán là trục Cảng hàng không quốc tế Long Thành - hồ Trị An - đô thị Biên Hòa. Theo định hướng này, sân bay là cửa ngõ đón khách, Biên Hòa đảm nhận không gian đô thị, dịch vụ, còn Trị An trở thành điểm nhấn về sinh thái, cảnh quan và trải nghiệm.
Việc hình thành trục kết nối được kỳ vọng giúp Trị An tiếp cận nguồn khách quốc tế và khách từ các tỉnh, thành ngoài khu vực, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng những sản phẩm có tính liên kết cao hơn.
Cảng hàng không quốc tế Long Thành được kỳ vọng trở thành cửa ngõ đón khách, mở rộng khả năng kết nối với hồ Trị An và các điểm đến du lịch của Đồng Nai.
Cùng với đó, ngành du lịch định hướng xây dựng “Hành trình di sản xanh”, kết nối Cảng hàng không quốc tế Long Thành - hồ Trị An - Khu Bảo tồn thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai - Vườn quốc gia Cát Tiên.
Từ Trị An, hành trình có thể mở rộng theo hướng Mã Đà, kết nối với các điểm đến sinh thái, lịch sử ở phía Bắc như Vườn quốc gia Bù Gia Mập, hồ Thác Mơ, Căn cứ Tà Thiết và Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng Sóc Bom Bo.
Nếu những liên kết này được tổ chức thành sản phẩm hoàn chỉnh, Trị An sẽ không còn là điểm đến độc lập cho một chuyến đi cuối tuần mà trở thành một mắt xích trong hành trình du lịch dài ngày.
Các nhóm sản phẩm được định hướng gồm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá, thể thao, chăm sóc sức khỏe và tìm hiểu văn hóa - lịch sử; đồng thời kết nối với du lịch nông nghiệp, cộng đồng, ẩm thực và sản phẩm OCOP.
Khi đó, một hành trình có thể bắt đầu bằng nghỉ dưỡng bên hồ, tiếp nối bằng khám phá rừng, trải nghiệm văn hóa cộng đồng, tìm hiểu lịch sử và thưởng thức ẩm thực địa phương.
Theo bà Loan, Đồng Nai cũng định hướng thu hút những nhà đầu tư có năng lực phát triển các tổ hợp nghỉ dưỡng sinh thái, vui chơi giải trí, thể thao dưới nước và dã ngoại.
Cùng với đầu tư sản phẩm, công nghệ được xem là một công cụ hỗ trợ nâng chất lượng điểm đến. Bản đồ số GIS, vé điện tử, định vị điểm đến và quảng bá trên các nền tảng số có thể giúp du khách tiếp cận thông tin thuận tiện hơn. Các sự kiện văn hóa, thể thao quy mô lớn cũng được kỳ vọng tạo thêm sức hút cho khu vực.
Du khách trải nghiệm chèo SUP trên hồ Trị An, một trong những hoạt động được yêu thích khi khám phá không gian mặt nước và cảnh quan thiên nhiên nơi đây.
Tuy nhiên, để những sản phẩm này thực sự tạo ra giá trị, hạ tầng vẫn là điều kiện không thể thiếu. Giao thông, bến bãi, điện, nước và các dịch vụ thiết yếu cần được cải thiện để tăng khả năng kết nối Trị An với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Biên Hòa, Tp.HCM và các điểm đến lân cận.
Đồng thời, người dân địa phương cần được đào tạo để tham gia sâu hơn vào chuỗi dịch vụ, từ lưu trú, ăn uống, vận chuyển đến hướng dẫn và trải nghiệm cộng đồng. Khi người dân trở thành một phần của chuỗi giá trị, du lịch mới có thể tạo ra sinh kế bền vững thay vì chỉ mang lại lợi ích cho một số cơ sở kinh doanh.
Không phát triển bằng mọi giáNếu xây dựng sản phẩm là bước đầu để thu hút du khách thì bảo vệ tài nguyên là điều kiện để Trị An phát triển lâu dài.
Theo ông Nguyễn Văn Hà, Giám đốc Trung tâm Sinh thái - Văn hóa - Lịch sử Chiến khu Đ, đầu tư phát triển không đồng nghĩa với khai thác bằng mọi giá. Các dự án trong khu vực rừng phải đáp ứng yêu cầu về quy hoạch, môi trường và bảo tồn.
Tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai, Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí giai đoạn 2021-2030 đã được phê duyệt. Hiện có 14 nhà đầu tư đề xuất thuê môi trường rừng để triển khai các dự án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí. Tuy nhiên, theo ông Hà, việc lựa chọn dự án phải gắn với sức chịu tải của từng khu vực. Quy hoạch cần phân định rõ chức năng, mức độ khai thác và giới hạn tác động của hoạt động du lịch.
Bởi nếu phát triển thiếu kiểm soát, chính những giá trị làm nên sức hấp dẫn của Trị An có thể bị suy giảm.
Du khách đạp xe quanh hồ Trị An, trải nghiệm cảnh quan thiên nhiên và không gian xanh đặc trưng của vùng hồ.
“Bảo tồn cho phát triển, phát triển cho bảo tồn” cần trở thành nguyên tắc xuyên suốt. Thay vì chạy theo số lượng khách, Trị An nên hướng đến nhóm khách có mức chi tiêu và thời gian lưu trú cao hơn, đồng thời kiểm soát sức ép lên tài nguyên.
Theo hướng này, phát triển du lịch xanh không chỉ dừng ở khẩu hiệu. Các cơ sở kinh doanh quanh hồ cần từng bước hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý nước thải, rác thải, hạn chế rác thải nhựa và áp dụng các tiêu chí du lịch xanh.
Việc khai thác các giá trị rừng, hồ và di tích lịch sử cũng cần được đặt trong một quy hoạch thống nhất, tránh tình trạng mỗi điểm khai thác một sản phẩm, mỗi khu vực phát triển theo một cách riêng lẻ.
Trị An đang đứng trước cơ hội lớn từ lợi thế tài nguyên và vị trí trong không gian phát triển mới của Đồng Nai. Nhưng để biến lợi thế thành động lực tăng trưởng, địa phương cần một cách tiếp cận dài hạn: sản phẩm phải có liên kết, hạ tầng phải đồng bộ, đầu tư phải có chọn lọc và tài nguyên phải được bảo vệ.
Thác Rang giữa không gian rừng xanh, điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá thiên nhiên Trị An.
Khi những nút thắt này từng bước được tháo gỡ, hồ Trị An có cơ sở vượt khỏi vai trò một điểm đến cuối tuần, trở thành cực du lịch sinh thái, lịch sử và văn hóa mới của Đồng Nai, đồng thời là một mắt xích quan trọng trong chuỗi liên kết du lịch vùng Đông Nam Bộ.
“Viên ngọc xanh” Trị An có đủ giá trị để tỏa sáng. Điều còn thiếu không phải là tài nguyên, mà là cách tổ chức, đầu tư và khai thác để những giá trị ấy kết nối thành một điểm đến có sức cạnh tranh và phát triển bền vững.
