Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì cuộc họp - Ảnh: VGP/DA
Phát biểu định hướng thảo luận, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết đây là nhiệm vụ mới, có phạm vi rộng và gần như chưa có cơ sở để kế thừa. Vì vậy, việc xây dựng Đề án cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm chất lượng, tính khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Định hướng về nội dung Đề án, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, làm rõ khái niệm, nội hàm của văn hóa tuân thủ pháp luật theo hướng gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam. Đồng thời, xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, định hướng đến năm 2045; xây dựng các giải pháp gắn với vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể, từ cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị-xã hội đến doanh nghiệp, nhà trường, gia đình và mỗi công dân.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện nhằm bảo đảm Đề án khi ban hành sẽ tạo chuyển biến thực chất trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.
Báo cáo nội dung chính của Đề án, ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) cho biết, nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân, doanh nghiệp thời gian qua đã có nhiều chuyển biến tích cực; công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách tiếp tục được đổi mới, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số; việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật từng bước được lồng ghép trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, địa phương.
Tuy nhiên, tình trạng vi phạm pháp luật và tuân thủ pháp luật mang tính đối phó vẫn còn tồn tại. Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử thượng tôn pháp luật trong xã hội.
Đề án được xây dựng trên 7 quan điểm trọng tâm, gồm: cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; gắn kết chặt chẽ với công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật và các hệ giá trị quốc gia, gia đình, con người Việt Nam; huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên; đưa tuân thủ pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử trong xã hội; lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác xây dựng, thi hành pháp luật, truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật; bảo đảm việc triển khai Đề án có lộ trình phù hợp, trọng tâm, trọng điểm, khả thi và hiệu quả.
Mục tiêu tổng quát đến năm 2030 là đẩy mạnh xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong hệ thống chính trị và toàn xã hội, lấy thượng tôn Hiến pháp, pháp luật làm thước đo hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật; đưa việc tôn trọng, chấp hành pháp luật trở thành nhu cầu tự thân của mỗi công dân và giá trị cốt lõi trong xây dựng con người Việt Nam thời đại mới.
Đề án đặt mục tiêu hoàn thiện nhận thức và cách tiếp cận về văn hóa tuân thủ pháp luật; xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, đo lường mức độ tuân thủ pháp luật; nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách, phổ biến, giáo dục pháp luật; phấn đấu trên 90% người dân có hiểu biết về các quy định pháp luật cơ bản, trên 80% doanh nghiệp thực hiện tốt các quy định của pháp luật. Đồng thời, đưa văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành tiêu chí trong xây dựng mô hình địa phương, thi đua, khen thưởng và nâng cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Tầm nhìn đến năm 2045, văn hóa tuân thủ pháp luật trở thành ý thức tự giác, thói quen và chuẩn mực ứng xử của mọi tầng lớp nhân dân, được thẩm thấu trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, cá nhân và mọi lĩnh vực của đời sống xã hội.
Tại cuộc họp, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết, mục tiêu và nội dung của Đề án, đồng thời đề nghị làm rõ hơn khái niệm, nội hàm và xây dựng bộ tiêu chí, chỉ số đo lường văn hóa tuân thủ pháp luật đối với từng nhóm đối tượng như chính quyền, doanh nghiệp, trường học, gia đình, công chức và người dân; bổ sung đánh giá tác động của trình độ phát triển kinh tế-xã hội đối với ý thức, hành vi tuân thủ pháp luật; gắn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với theo dõi thi hành pháp luật, trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật và tăng cường chế tài xử lý vi phạm…
Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh, Đề án xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật mang tính định hướng, không phải là văn bản quy phạm pháp luật nên cần bảo đảm tính mở, tạo điều kiện để các bộ, ngành, địa phương chủ động vận dụng, bổ sung, hoàn thiện phù hợp với thực tiễn.
Trên cơ sở các ý kiến góp ý, Thứ trưởng đề nghị thống nhất tên gọi là "Đề án xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045".
Về nội dung, cần đánh giá đầy đủ thực trạng tuân thủ pháp luật, làm rõ các kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân, thuận lợi và thách thức; trong đó chú trọng các vấn đề về chất lượng thể chế, hiệu quả thực thi pháp luật, nhận thức xã hội, tính gương mẫu của người có thẩm quyền và tác động của không gian mạng.
Thứ trưởng cũng đề nghị làm rõ khái niệm, nội hàm, ý nghĩa, vai trò của văn hóa tuân thủ pháp luật; xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong hệ thống chính trị và xã hội; nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá, đo lường mức độ hình thành văn hóa tuân thủ pháp luật đối với từng nhóm đối tượng; đồng thời tiếp tục hoàn thiện khung Đề án, bổ sung dữ liệu và lấy ý kiến rộng rãi trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Diệu Anh
