Virus Nipah lây truyền như thế nào?
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Hồ Chí Minh (HCDC), đến nay thành phố chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Đây là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây từ động vật sang người, qua thực phẩm bị ô nhiễm hoặc trong một số trường hợp có thể lây truyền giữa người với người. Bệnh có biểu hiện từ nhiễm trùng không triệu chứng đến viêm đường hô hấp cấp và viêm não, có thể gây tử vong.
Nguồn lây virus Nipah chủ yếu từ dơi ăn quả. Ảnh: HCDC
Virus Nipah lây truyền sang người khi có tiếp xúc trực tiếp với động vật bị nhiễm bệnh, chẳng hạn như dơi hoặc lợn, hoặc chất dịch cơ thể của chúng (máu, nước tiểu hoặc nước bọt); sử dụng các sản phẩm thực phẩm bị ô nhiễm bởi chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm bệnh như nhựa cây cọ hoặc trái cây bị ô nhiễm bởi một con dơi bị nhiễm bệnh. Lây truyền từ người sang người có thể xảy ra khi tiếp xúc gần với dịch tiết của bệnh nhân như giọt nước mũi hoặc đường hô hấp, nước tiểu hoặc máu.
Theo bác sĩ Trương Hữu Khanh, virus Nipah đã xuất hiện từ lâu, là tác nhân gây viêm não nhưng đường lây truyền không đơn giản, khả năng xâm nhập và lây lan tại Việt Nam rất thấp nên người dân không nên quá lo lắng. Virus này không lây lan rộng rãi từ người sang người, nguồn lây chủ yếu liên quan đến tiếp xúc với dơi.
Trước đây trên thế giới đã từng xảy ra nhiều đợt dịch do virus Nipah. Malaysia và Singapore là 2 quốc gia ghi nhận đợt bùng phát đầu tiên của virus Nipah vào những năm 1998 -1999. Đợt bùng phát này đã khiến 105 người tử vong, trong đó có 96 người ở Malaysia và 9 người ở Singapore.
Theo các chuyên gia y tế, Nipah là một bệnh zoonosis do henipavirus với tỉ lệ tử vong rất cao (thường 40 - 75%), hiện vẫn gây các ổ dịch lẻ tẻ tại Bangladesh và bang Kerala (Ấn Độ) giai đoạn 2023 - 2025; nguy cơ toàn cầu được WHO đánh giá là thấp nhưng cần cảnh giác vì nguy cơ bùng phát ổ dịch tại vùng lưu hành, lây truyền trong bệnh viện nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không tốt.
Từ ngày 27/12/2025 đến 26/1/2026, Ấn Độ ghi nhận 5 trường hợp nghi ngờ mắc bệnh do virus Nipah (trong đó có 2 trường hợp xét nghiệm khẳng định) tại một bệnh viện ở bang Tây Bengal.
Các triệu chứng khi nhiễm virus Nipad và cách phòng bệnh
Theo Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP Hồ Chí Minh, các triệu chứng của bệnh do virus Nipah thường xuất hiện sau thời gian ủ bệnh từ 4 đến 14 ngày kể từ khi tiếp xúc với nguồn lây. Mức độ bệnh có thể từ nhẹ đến nặng, trong đó các trường hợp nặng có thể gây viêm não và dẫn đến tử vong.
Ngành y tế tăng cường giám sát tại các cửa khẩu.
Giai đoạn khởi phát, người bệnh thường có biểu hiện sốt, đau đầu, kèm theo các triệu chứng đường hô hấp như ho, đau họng và khó thở. Khi bệnh tiến triển nặng, đặc biệt trong giai đoạn viêm não, bệnh nhân có thể xuất hiện buồn ngủ, mất phương hướng, rối loạn tâm thần và có thể nhanh chóng chuyển sang hôn mê trong vòng 24 - 48 giờ. Theo các tài liệu y tế, tỷ lệ tử vong của bệnh do virus Nipah dao động từ 40 - 75%. Một số trường hợp sống sót có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài như co giật kéo dài và thay đổi tính cách.
Bác sĩ Phan Lê Minh Tiến, Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, virus Nipah là tác nhân truyền nhiễm nguy hiểm, có thể gây viêm não cấp, suy hô hấp với tỷ lệ tử vong cao. Nguồn lây chủ yếu từ dơi ăn quả, động vật trung gian và lây truyền người sang người qua tiếp xúc gần với dịch tiết.
"Ở trẻ em, bệnh thường khởi phát bằng sốt, đau đầu, nôn ói, sau đó nhanh chóng xuất hiện rối loạn tri giác, co giật, hôn mê. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine dự phòng, do đó phát hiện sớm, cách ly kịp thời và hồi sức tích cực là yếu tố then chốt", bác sĩ Lê Minh Tiến thông tin thêm.
Bác sĩ Lê Minh Tiến nhấn mạnh, các cơ sở y tế cần tăng cường cảnh giác trong chẩn đoán lâm sàng, đặc biệt với các trường hợp viêm não, viêm não màng não chưa rõ nguyên nhân. Việc khai thác kỹ yếu tố dịch tễ như đi lại, tiếp xúc, nghề nghiệp, phơi nhiễm với động vật… có ý nghĩa quyết định nhằm không bỏ sót ca bệnh nguy cơ cao.
Theo Bộ Y tế, đến ngày 26/1, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah. Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát dịch bệnh tại cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng; sẵn sàng các phương án đáp ứng, đồng thời tiếp tục theo dõi sát tình hình và phối hợp với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cùng các quốc gia để triển khai kịp thời các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.
Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP Hồ Chí Minh cũng cho biết, ngành y tế thành phố vẫn thực hiện giám sát 24/24 người nhập cảnh tại các cửa khẩu quốc tế để phát hiện sớm các trường hợp sốt hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm nguy hiểm để cách ly, xử trí kịp thời ngay tại cửa khẩu, trong đó có tăng cường giám sát người nhập cảnh từ các vùng đang bùng phát dịch. Đồng thời, Trung tâm cũng lưu ý các hành khách đi về từ vùng dịch, nếu có các triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh như sốt, nhức đầu từ 3-14 ngày cùng với các dấu hiệu hô hấp (ho, đau họng và khó thở) cần liên hệ ngay với cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời.
- Hạn chế đến khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết. Trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch, nếu xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.
- Thực hiện ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng trái cây có dấu hiệu bị dơi hoặc chim cắn, gặm nhấm; tránh uống nhựa cây tươi chưa qua chế biến.
- Không tiếp xúc gần với dơi ăn quả; rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau khi tiếp xúc hoặc giết mổ động vật.
- Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc hoặc mắc bệnh; khi chăm sóc cần sử dụng khẩu trang, găng tay, phương tiện phòng hộ cá nhân và rửa tay sau khi tiếp xúc.
- Bộ Y tế khuyến nghị người dân bình tĩnh, không hoang mang, chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
