Theo ông Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở trong nhiều năm qua.
Người cao tuổi khám bệnh tại trạm y tế.
Trạm y tế chưa cung cấp đầy đủ dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, hoạt động sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật còn hạn chế, dẫn đến tình trạng người dân đi khám vượt tuyến, kể cả với các bệnh lý thông thường.
Nguyên nhân chủ yếu là trạm y tế vẫn hoạt động theo cách thụ động, chủ yếu chờ người dân đến khám; việc quản lý, theo dõi sức khỏe theo địa bàn chưa thường xuyên, công tác nắm bắt sức khỏe cộng đồng còn nặng về báo cáo hành chính. Các hoạt động như quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dự phòng, theo dõi sức khỏe lâu dài và điều phối chăm sóc trên địa bàn chưa được phát huy đầy đủ.
“Chính cách làm thụ động kéo dài này đã khiến trạm y tế chưa phát huy được vai trò nền tảng của y tế cơ sở, chưa tạo dựng được niềm tin của người dân, dẫn đến xu hướng bỏ qua trạm y tế và tìm đến bệnh viện tuyến trên ngay từ khi mắc các bệnh lý thông thường”, ông Tăng Chí Thượng nhận định.
Thời gian qua, trạm y tế phường, xã đã được sắp xếp lại theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND phường, xã phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Y tế TP Hồ Chí Minh, nếu chỉ dừng ở thay đổi về tổ chức, hành chính thì sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất trong chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Ông Tăng Chí Thượng cho rằng, đã đến lúc cần đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động của trạm y tế phường, xã. Trên cơ sở đó, Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đề xuất đổi mới mô hình hoạt động của trạm y tế theo hướng triển khai “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn”, chuyển từ cách làm thụ động sang chủ động theo dõi, quản lý sức khỏe người dân ngay từ cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm và phòng bệnh làm nền tảng.
Mô hình “đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn” được đề xuất trên cơ sở kinh nghiệm triển khai tại một số quốc gia như Brasil, Anh, Thái Lan và Cu Ba. Theo mô hình này, trạm y tế không chỉ là nơi khám, chữa bệnh, mà trở thành trung tâm điều phối công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu trên địa bàn, chủ động quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình, nhóm nguy cơ và theo các giai đoạn của vòng đời.
Cụ thể, với mô hình này mỗi đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn tối thiểu gồm một bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng; một điều dưỡng điều phối chăm sóc; một dược sĩ hoặc dược tá phụ trách quản lý thuốc và theo dõi tuân thủ điều trị; một nhân viên y tế công cộng phụ trách tiêm chủng, phòng bệnh, sàng lọc; cùng với 2 - 6 cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư. Các cộng tác viên phụ trách trực tiếp từng cụm hộ gia đình, đóng vai trò kết nối giữa trạm y tế và người dân.
Để mô hình vận hành hiệu quả, trạm y tế cần thực hiện năm nhóm hoạt động chính gồm: Quản lý người dân theo danh sách gắn với từng đội chăm sóc; tổ chức chăm sóc theo vòng đời và theo nhóm nguy cơ; xây dựng lịch chăm sóc chủ động, tổ chức thăm hộ gia đình định kỳ; thiết lập cơ chế chuyển tuyến có điều phối và theo dõi sau điều trị; duy trì giao ban đội hằng tuần, kết hợp giữa điều trị và y tế công cộng.
Song song với đổi mới mô hình hoạt động, chuyển đổi số y tế cơ sở được xác định là yêu cầu quan trọng nhằm chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý sức khỏe người dân, hỗ trợ theo dõi liên tục, chủ động và có hệ thống.
Sở Y tế TP Hồ Chí Minh nhận định quá trình thí điểm có thể gặp một số khó khăn ban đầu, nhưng khẳng định đây là bước đi cụ thể, khả thi và cần thiết, góp phần khắc phục hạn chế của y tế cơ sở và từng bước đưa trạm y tế trở thành điểm tiếp cận đầu tiên của người dân trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, phù hợp với tinh thần Nghị quyết 72.
