Nơi lưu danh 293 tiến sĩ triều Nguyễn
Theo tài liệu từ Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, Văn Miếu Huế (toạ lạc tại số 72 Văn Thánh, phường Kim Long) được hình thành từ khá sớm.
Ban đầu, công trình được xây dựng tại làng Triều Sơn trong bối cảnh các chúa Nguyễn mở mang bờ cõi về phương Nam. Đến năm 1770, dưới thời chúa Nguyễn Phúc Khoát, Văn Miếu được dời về xã Long Hồ và được biết đến là Văn Miếu của Đàng Trong.
Hệ thống 32 tấm bia đá khắc tên 293 vị tiến sĩ triều Nguyễn.
Năm 1808, dưới triều vua Gia Long, Văn Miếu chính thức được xây dựng tại vị trí hiện nay trên đường Văn Thánh, bên dòng sông Hương. Qua các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị, công trình tiếp tục được hoàn thiện, gắn liền với sự hình thành, phát triển và thăng trầm của triều Nguyễn.
Một trong những giá trị nổi bật nhất của Văn Miếu Huế là hệ thống 32 tấm bia đá khắc tên 293 vị tiến sĩ triều Nguyễn, từ khoa thi đầu tiên năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đến khoa thi cuối cùng vào năm 1919.
Trên mỗi bia đá, họ tên, năm sinh, quê quán của các vị tiến sĩ được khắc rõ nét, đặt trên lưng rùa đá cẩm thạch là biểu tượng cho sự trường tồn của tri thức và hiền tài. Đây là nguồn tư liệu quý, phản ánh sinh động tinh thần coi trọng học vấn, đề cao nhân tài của nhà Nguyễn suốt hơn một thế kỷ.
Ngoài tên gọi Văn Miếu Huế, di tích này còn được biết đến với nhiều tên khác như Văn Thánh Huế, Văn Thánh Miếu Huế hay Thánh Miếu.
Dự án trùng tu hơn 132 tỷ đồng, hoàn thiện trong gần 3 năm
Trải qua biến động lịch sử và tác động của thời gian, nhiều hạng mục của Văn Miếu Huế đã hư hại và xuống cấp nghiêm trọng. Không ít công trình bị hư hỏng kết cấu, nứt vỡ, bong tróc vật liệu, cảnh quan và hạ tầng kỹ thuật không còn đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di tích.
Ngày 23/1, thông tin từ Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, trước thực trạng đó, đơn vị vừa khởi công dự án Tu bổ, tôn tạo và phục hồi thích nghi di tích Văn Miếu (giai đoạn 1).
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 132,1 tỷ đồng, tập trung phục hồi đồng bộ các hạng mục quan trọng của di tích.
Nhiều hạng mục đã hư hại và xuống cấp nghiêm trọng.
Trong giai đoạn 1, dự án sẽ phục hồi toàn bộ công trình Đại Thành Điện với diện tích khoảng 830m². Kết cấu gỗ khung chính được phục hồi kết hợp với tường xây bao che; hệ móng được gia cố bằng móng đơn bê tông cốt thép, tường móng xây gạch, đảm bảo tính bền vững lâu dài.
Sân miếu rộng 950m² được tu bổ, lát gạch Bát Tràng theo hiện trạng; trục thần đạo được tôn tạo bằng đá Thanh; hệ thống thoát nước được xử lý theo kỹ thuật hiện đại, trong khi phần sân phía Nam vẫn giữ thảm cỏ và cây xanh nhằm bảo tồn không gian cảnh quan truyền thống.
Các cổng quan trọng như Đại Thành Môn, Kim Thanh Môn, Ngọc Chấn Môn được tu bổ toàn diện: sửa chữa bờ mái bị hư hỏng, phục hồi hệ cửa gỗ thượng song hạ bản, trám vá các vết nứt, vệ sinh bề mặt và hoàn thiện sơn quang.
Đặc biệt, Văn Miếu Môn, công trình có diện tích 92m² sẽ được phục hồi toàn bộ, từ mái, nền, tường đến hoành phi chữ Hán “Văn Miếu” treo ở tầng 2 hướng Nam.
Bên cạnh đó, dự án còn phục hồi thích nghi bến thuyền hình bán nguyệt, lát gỗ lim, đá và gạch truyền thống; chỉnh trang cây xanh, cảnh quan, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống chiếu sáng, phòng cháy chữa cháy, chống sét, camera an ninh và wifi phục vụ du khách.
Dự án do liên danh Công ty Cổ phần Tu bổ Di tích Huế, Công ty Cổ phần ĐT Việt Anh và Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Chữa cháy HBT thi công, dự kiến hoàn thành vào tháng 11/2028.
Lê Kông
