Ba ngày tết "ba tầng ý nghĩa"
Giữa tháng 4 này (từ ngày 14 đến 16/4), về Tây Ninh và miền Tây để hòa mình vào không khí Tết Chôl Chnăm Thmây 2026 rực rỡ! Khắp các phum sóc đang vang vọng tiếng nhạc ngũ âm, các ngôi chùa Khmer cũng rạng rỡ hơn bao giờ hết với đèn màu và cờ phướn.
Hình ảnh dòng người tấp nập trong những bộ trang phục truyền thống đầy màu sắc đã tạo nên một bức tranh văn hóa Nam Bộ đẹp đến nao lòng, một trải nghiệm không thể bỏ lỡ!
Theo quan niệm của người Khmer, Chôl Chnăm Thmây có nghĩa là "vào năm mới". Đây là thời điểm giao mùa, khi đất trời chuyển mình sau những ngày nắng gắt để chuẩn bị bước vào mùa mưa – mùa gieo hạt và hy vọng trên những cánh đồng.
Không khí rộn rã tại Tết Chôl Chnăm Thmây.
Khác với Tết Nguyên đán của người Kinh, Tết của người Khmer mang đậm dấu ấn Phật giáo Nam tông. Đây là dịp để mỗi người gác lại nhọc nhằn, trở về đoàn tụ, sửa sang bàn thờ tổ tiên và tìm thấy sự an yên dưới mái chùa chung.
Hành trình ba ngày Tết Chôl Chnăm Thmây được ví như một chuỗi nghi thức thanh lọc tâm hồn và bồi đắp phúc đức.
Ngày thứ nhất Sang-kran (tiễn cũ đón mới) từ sáng sớm, các gia đình làm lễ tiễn vị thần năm cũ, đón vị thần năm mới. Trong khói hương trầm mặc, người dân thành kính cầu mong mưa thuận gió hòa. Với họ, mọi điều may mắn đều bắt nguồn từ sự thanh sạch trong tâm khảm ngay khoảnh khắc đầu năm.
Những điệu múa truyền thống góp phần làm nên sắc màu văn hóa đặc trưng của Tết Khmer.
Ngày thứ hai Wana-bot (gửi gắm ước nguyện) đây là ngày của lòng nhân ái. Người dân dâng cơm cho các vị sư và thực hiện nghi lễ đắp núi cát. Những ngọn núi cát nhỏ xinh trong sân chùa không chỉ tượng trưng cho việc tích đức mà còn là lời cầu nguyện cho xóm làng yên vui, mùa màng bội thu.
Ngày thứ ba Lon-sătk (tắm Phật và Đạo hiếu) đây có lẽ là ngày giàu cảm xúc nhất. Sau nghi thức Tắm Phật để gột rửa điều không may, con cháu sẽ làm lễ chúc thọ ông bà, cha mẹ. Những gáo nước thơm dội nhẹ lên vai người già thay cho lời hứa về lòng hiếu thảo, tạo nên sợi dây gắn kết bền chặt giữa các thế hệ.
"Sợi dây" giữ gìn bản sắc Khmer
Những ngày này, khi Tết Chôl Chnăm Thmây đang đến gần, khuôn viên chùa Botum Kirirangsay (chùa Khedol, Tây Ninh) rộn ràng hơn thường nhật. Dưới tán cây cổ thụ, người dân lui tới dọn dẹp sân chùa, chuẩn bị lễ vật; tiếng chổi tre xào xạc hòa cùng tiếng kinh kệ trầm ấm tạo nên một không khí vừa tất bật, vừa linh thiêng.
Trong chính điện, các sư sãi đang tất bật chuẩn bị cho những nghi thức quan trọng. Tượng Phật được lau dọn trang nghiêm, những khay lễ dâng cơm được sắp xếp tươm tất.
Trụ trì chùa, Sư Kiên Sô Phát cho biết, với đồng bào Khmer, Tết không chỉ là dịp vui xuân mà còn là thời điểm để mỗi người quay về với cội nguồn, thực hành tín ngưỡng và nuôi dưỡng đạo lý. "Từng nghi thức như tắm Phật hay đắp núi cát đều mang ý nghĩa nhắc nhở con người sống hướng thiện", vị sư nói.
Chuẩn bị đón Tết Chôl Chnăm Thmây trong không khí rộn ràng tại các ngôi chùa Khmer.
Nhiều gia đình đã bắt đầu dọn dẹp, trang hoàng lại nhà cửa, chuẩn bị đón con cháu trở về. Ông Thạch Sóc Kha (63 tuổi, phường Bình Minh) vừa quét lại sân vừa chia sẻ, năm nào cũng vậy, cứ cận Tết là lòng lại rộn ràng chờ ngày sum họp. "Con cháu đi làm xa, chỉ dịp này mới về đông đủ. Giữ được phong tục là giữ cho tụi nhỏ nhớ mình là người Khmer", ông nói.
Không chỉ những người lớn tuổi, lớp trẻ cũng đang ngóng về quê. Tại các khu công nghiệp ở Đồng Nai, Bình Dương (cũ), nhiều công nhân đồng bào Khmer đã chủ động xin nghỉ phép sớm để kịp về đón Tết.
Chị Kim Thị Sô Phy (28 tuổi, đang làm tại Đồng Nai) cho biết, đã chuẩn bị sẵn bộ trang phục truyền thống từ nhiều tuần trước. "Ở thành phố bận rộn, nhưng cứ nghĩ đến cảnh được về chùa dâng cơm, tắm Phật là thấy háo hức. Đó là cảm giác không gì thay thế được", chị bộc bạch.
Những ngày cận Tết, sân chùa cũng trở nên rộn rã hơn với các nhóm thanh niên tập múa Romvong. Tiếng trống Chhay-dăm vang lên từng hồi dồn dập, kéo theo tiếng cười nói giòn tan. Không khí lễ hội như đang "chạy đà", sẵn sàng bùng nổ khi Tết chính thức bắt đầu.
Từ một lễ hội truyền thống trong cộng đồng, Chôl Chnăm Thmây ngày nay còn thu hút nhiều du khách tìm đến trải nghiệm. Anh Lê Quốc Thái (du khách từ Tp.HCM) cho biết đã lên kế hoạch từ sớm để đến Tây Ninh dịp này. "Tôi muốn tận mắt thấy không khí chuẩn bị Tết của bà con Khmer, rồi chia sẻ lại trên mạng xã hội. Văn hóa chỉ thực sự sống khi được lan tỏa", anh nói.
Tết vẫn chưa đến, nhưng trong từng bước chân tất bật, từng nhịp chuẩn bị nơi mái chùa và nếp nhà, có thể cảm nhận rõ một "sợi dây" vô hình đang kết nối cộng đồng. Đó không chỉ là sự háo hức đón năm mới, mà còn là cách người Khmer gìn giữ và tiếp nối bản sắc của mình giữa dòng chảy hiện đại.
Các đoàn công tác của tỉnh đã đến thăm hỏi, chúc Tết và trao tặng quà cho các gia đình chính sách, hộ nghèo, người có uy tín trong cộng đồng dân tộc. Bên cạnh đó, nhiều chương trình văn hóa – văn nghệ, giao lưu thể thao truyền thống cũng được tổ chức, tạo không khí vui tươi, đoàn kết trong dịp năm mới.
Tỉnh cũng chú trọng tuyên truyền, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khmer thông qua các hoạt động tại chùa, phum sóc; đồng thời đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường để người dân đón Tết an toàn, lành mạnh.
Những hoạt động này không chỉ thể hiện sự quan tâm của chính quyền địa phương mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, hài hòa giữa các cộng đồng trên địa bàn tỉnh.
