Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, tất cả vướng mắc về xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm đã được giải quyết, do đó, các địa phương phải tổ chức thực hiện nghiêm, không có lý do gì khác - Ảnh: VGP
Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, chống khai thác IUU không chỉ là yêu cầu từ phía Liên minh châu Âu (EU) mà là nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước Việt Nam, nhằm đưa công tác quản lý, khai thác thủy hải sản vào quy định pháp lý chặt chẽ, bảo đảm uy tín, bền vững và khai thác nguồn lợi một cách lâu dài.
Trong suốt một năm qua, đặc biệt trong các tháng cao điểm, công tác chỉ đạo chống khai thác IUU được triển khai quyết liệt. Kết quả thanh tra, kiểm tra cho thấy công tác phòng chống khai thác IUU cần có giải pháp mạnh hơn, quyết liệt hơn và cụ thể hơn, gắn với trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân quản lý. Việc chuẩn bị làm việc với các đoàn thanh tra của Ủy ban châu Âu (EC) được thực hiện với trách nhiệm cao hơn, chặt chẽ hơn.
Với tinh thần "nói thật, làm thật", Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các bộ, ngành liên quan rà soát các nhiệm vụ được giao trong Công điện số 03/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 13/1, về việc tiếp tục tập trung thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU, nhất là chuyển biến về quản lý, kiểm soát tàu cá; bảo đảm thông tin báo cáo của địa phương, Trung ương thông suốt, chính xác, với tinh thần chủ động, không đối phó; báo cáo gửi EC phản ánh đúng tình hình thực tế.
Quản lý chặt chẽ số tàu cá đã xoá đăng ký
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, Bộ đã ban hành các thông tư quy định ghi, nộp báo cáo, nhật ký khai thác thủy sản; kiểm tra tàu cá và giám sát sản lượng thủy sản tại cảng cá; danh sách tàu cá khai thác thủy sản bất hợp pháp; xác nhận nguyên liệu, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác; trình Chính phủ ban hành Nghị định số 41/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản, trong đó có quy định mới về lắp thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS).
Về quản lý tàu cá xóa đăng ký, tàu cá "3 không" (không đăng ký, không đăng kiểm, không có giấy phép khai thác hải sản), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư quy định về đăng kiểm viên tàu cá; bảo đảm an toàn kỹ thuật; đăng ký, xóa đăng ký tàu cá, tàu công vụ thủy sản, tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản; treo cờ và đánh dấu tàu cá, tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản.
Tính đến ngày 24/1, các địa phương đã rà soát, thống kê, nhập xong dữ liệu 19.035 tàu cá xóa đăng ký (từ năm 2020) vào cơ sở dữ liệu để công khai, gồm: tàu cá chìm 1.066 tàu; tàu cá giải bản 7.589 tàu; tàu cải hoán 40 tàu; tàu cá trong nước tịch thu bán sung vào ngân sách nhà nước 2 tàu; tàu cá bị nước ngoài tịch thu 321 tàu; tàu cá sang tên đổi chủ 783 tàu; tàu cá bán sang tỉnh khác 2.732 tàu; tàu cá có lý do khác 6.502 tàu (theo đề nghị của chủ tàu, không tìm thấy chủ tàu, ngân hàng siết nợ…). Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành phố ven biển quản lý chặt chẽ số tàu cá đã xoá đăng ký để tổ chức công khai cho các lực lượng chức năng và các địa phương giám sát hoạt động của tàu cá để kiểm tra, đối chiếu, đối chứng thông tin tàu cá (đặc biệt với số tàu cá xoá đăng ký vì lý do khác là 6.502 tàu, tàu bán sang tỉnh khác là 2.732 tàu).
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến báo cáo tại phiên họp - Ảnh: VGP
Đồng bộ, liên thông dữ liệu xuất, nhập bến và truy xuất nguồn gốc
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có công văn gửi Bộ Quốc phòng, UBND các tỉnh, thành phố có tàu cá về việc phối hợp thực hiện quản lý, kiểm tra, kiểm soát hoạt động tàu cá. Theo đó, các đồn, trạm biên phòng tuyến biển hướng dẫn tàu cá thực hiện thủ tục xuất, nhập bến trên cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID), đồng bộ, kết nối, liên thông dữ liệu với hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT); rà soát, đối khớp số liệu tàu cá ra, vào cảng và tàu cá xuất, nhập bến qua các đồn, trạm biên phòng để làm rõ chênh lệch; lập và trao đổi danh sách, xử lý tàu cá không đủ điều kiện theo quy định. Tính đến ngày 24/1, đã có 46.198 tàu cá có chiều dài từ 6 m trở lên tham gia hệ thống eCDT.
Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viettel, VNPT và các đơn vị liên quan hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, nâng cấp phần mềm nghiệp vụ gồm: Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase); hệ thống VMS; cơ sở dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính; hệ thống eCDT; hệ thống nhật ký điện tử (eLogbook); hệ thống tự động cảnh báo mất kết nối VMS (VMS-Alert). Các hệ thống phục vụ kiểm soát hoạt động tàu cá được đồng bộ, liên thông; đồng thời tích hợp các cơ sở dữ liệu theo dõi tàu cá có nguy cơ cao vi phạm khai thác IUU và danh sách tàu cá đã xóa đăng ký để chia sẻ trên cả nước phục vụ cập nhật, tra cứu, xử lý theo quy định.
Các địa phương đã tiến hành rà soát, báo cáo chi tiết tình trạng hoạt động của tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển; yêu cầu các tàu dịch vụ hậu cần thực hiện nghiêm việc báo cáo ra, vào cảng, ghi, nộp nhật ký thu mua chuyển tải, không thu mua sản phẩm thủy sản từ tàu khai thác vi phạm IUU. Tính đến ngày 24/1, VNFishbase ghi nhận 3.303 tàu cá hoạt động dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển.
Đến nay, 17 tỉnh, thành phố đã yêu cầu 142 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu hải sản vào EU báo cáo thông tin tất cả các lô hàng thủy sản khai thác xuất khẩu sang thị trường châu Âu; thực hiện rà soát, kiểm tra và xử lý nghiêm các vi phạm phát hiện, bao gồm vi phạm về gian lận chứng nhận xuất xứ, gian lận thuế hàng hóa.
Các đoàn kiểm tra của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp, Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng đã thực hiện rà soát, kiểm tra xác suất tại nhiều địa phương có tỷ lệ khép hồ sơ không xử phạt vi phạm mất kết nối VMS lớn. Kết quả cho thấy tỷ lệ hồ sơ khép không đúng quy định, chưa đủ tài liệu, thời gian còn lớn. Do đó, các địa phương cần tập trung rà soát, khắc phục, bảo đảm việc khép hồ sơ đúng quy định của pháp luật. Cùng với đó, hiện cả nước còn 17 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài đang xác minh thông tin để xử lý theo quy định.
Các đoàn kiểm tra của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp, Thanh tra Chính phủ, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng đã thực hiện rà soát, kiểm tra xác suất tại nhiều địa phương có tỷ lệ khép hồ sơ không xử phạt vi phạm mất kết nối VMS lớn - Ảnh: VGP
Ủy ban châu Âu quan tâm đến 5 nhóm vấn đề tồn tại
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo, Đại sứ Việt Nam tại Vương quốc Bỉ, Trưởng Phái đoàn Việt Nam bên cạnh Liên minh châu Âu (EU) Nguyễn Văn Thảo chia sẻ, EC đánh giá cao quyết tâm và sự chỉ đạo điều hành quyết liệt của Chính phủ Việt Nam, các bộ, ngành, địa phương và Ban Chỉ đạo trong việc thực hiện các khuyến nghị chống khai thác IUU; ghi nhận sự nghiêm túc của Việt Nam trong triển khai các giải pháp, đặc biệt là hoàn thiện môi trường pháp luật, ứng dụng khoa học công nghệ và việc thiết lập hệ thống kiểm tra từ Trung ương đến địa phương. Số liệu trong các báo cáo cho thấy tiến bộ tích cực, rất rõ rệt qua các năm, nhất là trong năm 2025.
Tuy nhiên, EC vẫn nêu 5 nhóm vấn đề tồn tại, gồm: một số thông tin trong báo cáo chưa đầy đủ để xác minh; số liệu giữa các báo cáo chưa khớp; số vụ vi phạm còn cao, đặc biệt là tình trạng ngắt kết nối VMS và tàu vi phạm vùng biển nước ngoài; tỷ lệ khép hồ sơ cao; đồng thời khuyến nghị Việt Nam tăng cường xử phạt hành chính do nhanh hơn và tác động trực tiếp về kinh tế.
Phó Thủ tướng yêu cầu quản lý chặt chẽ số tàu cá mua bán, chuyển sang tỉnh khác, tàu không đủ điều kiện khai thác - Ảnh: VGP
Cao điểm kiểm tra, rà soát việc xử lý vi phạm tàu cá
Kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nêu rõ, số liệu về các vụ xử phạt hành chính tồn đọng tại các địa phương đã có đầy đủ, tuy nhiên, qua kết quả kiểm tra, thanh tra tại một số địa phương cho thấy tỷ lệ hồ sơ không đủ điều kiện, cơ sở hoặc quá thời hiệu để khép lại không xử lý đều từ 50% trở lên. Vì vậy, các bộ, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ, Quốc phòng, Công an, Tư pháp, Khoa học và Công nghệ) tiếp tục lập các đoàn công tác thanh tra, kiểm tra việc các địa phương triển khai chỉ đạo của Thủ tướng, Ban Chỉ đạo; các nội dung được EC nêu; trách nhiệm của lãnh đạo tỉnh/thành phố, các sở ngành; kiểm tra xác suất một số vụ việc mà địa phương báo cáo đã thực hiện, hoàn thành trước ngày 15/2.
Cùng với đó, các tỉnh, thành phố phải xây dựng kế hoạch, chương trình kiểm tra, thanh tra toàn diện phân công cụ thể lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo các sở, ngành (Nông nghiệp và Môi trường, Tư pháp, Thanh tra, Công an, Bộ đội Biên phòng), tập trung các lực lượng kiểm tra công tác xử phạt hành chính đối với các tàu cá vi phạm, chủ động rà soát hồ sơ, tiến độ xử phạt và các vụ đã khép hồ sơ; đồng thời kiểm tra tính nghiêm minh trong thực hiện, "có làm thật hay không".
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, tất cả vướng mắc về xử phạt hành chính đối với tàu cá vi phạm đã được giải quyết, do đó, các địa phương phải tổ chức thực hiện nghiêm, không có lý do gì khác. Các vụ vi phạm mới phát sinh phải xử lý ngay, không để phát sinh tồn đọng kéo dài.
Siết quản lý tàu cá mua bán, chuyển tỉnh
Thứ hai, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định pháp luật liên quan, từ nghị định, thông tư đến các nội dung về liên thông dữ liệu, xử phạt hành chính, thu hồi và cấp lại giấy phép đối với tàu cá mua bán, chuyển sang tỉnh khác nhưng chưa được cấp lại số đăng ký, giấy phép khai thác. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có văn bản hướng dẫn xử lý, cập nhật toàn bộ số tàu này vào VNFishbase để kiểm soát, quản lý. Tàu cá chưa hoàn tất thủ tục đổi số đăng ký, cấp giấy phép khai thác mới thì vẫn thuộc trách nhiệm quản lý của tỉnh cũ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hướng dẫn giải quyết đối với số tàu đã chuyển từ tỉnh này sang tỉnh khác nhưng đang vướng mắc thủ tục chuyển đổi số đăng ký, giấy phép khai thác một cách đơn giản, thuận lợi nếu đủ điều kiện; đồng thời cần quy định rõ trách nhiệm của người mua, người bán và cách xử lý đối với các trường hợp sử dụng tàu chưa sang tên, chưa được cấp giấy phép khai thác mới.
Lãnh đạo các địa phương phải chịu trách nhiệm, có biện pháp kiểm soát chặt chẽ số tàu bị rút giấy phép khai thác do không đủ điều kiện, quy định rõ trách nhiệm đến Chủ tịch UBND xã, Trưởng Công an xã, "chỉ rõ từng tàu đang nằm ở xã, phường, địa điểm nào", tránh tình trạng báo cáo tàu đang nằm ở địa điểm này, địa điểm kia nhưng thực tế không đúng. Đây cũng sẽ là một nội dung quan trọng của các đoàn thanh tra, kiểm tra của Trung ương khi làm việc tại địa phương.
Thứ ba, Phó Thủ tướng chỉ ra bất cập trong quản lý hơn 3.000 tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển chưa được cấp phép, quản lý, kiểm tra, kiểm soát đầy đủ. Bên cạnh đó, còn tồn tại khe hở trong hoạt động mua bán trên biển và xác nhận nguồn gốc hải sản, dẫn đến tình trạng tàu không đưa hàng về bờ, trung chuyển trực tiếp trên biển, khiến số liệu khai thác và số liệu nhập qua cảng còn chênh lệch và khó kiểm soát thực tế. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rà soát lại phương thức quản lý tàu dịch vụ hậu cần, tàu thu mua/mua bán hải sản trên biển, tổng hợp toàn bộ dữ liệu xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng trên phạm vi cả nước để đối chiếu, làm rõ sự chênh lệch, bởi có trường hợp tàu vào cảng này nhưng ra cảng khác.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Quốc phòng phối hợp ngay, rà soát quy định trách nhiệm của Bộ đội Biên phòng và cảng cá theo hướng liên thông dữ liệu, nơi nào thuận tiện thì thực hiện xác nhận, chấm dứt tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng trong quản lý xuất bến, nhập bến, xuất cảng, nhập cảng.
Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành tập trung rà soát hệ thống VMS, VNFishbase, eCDT kết nối với VNeID, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và liên thông - Ảnh: VGP
Rà soát nguồn gốc xuất xứ các lô hàng thủy sản xuất khẩu sang EU
Thứ tư, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương kiểm soát chặt chẽ việc xác nhận nguồn gốc hải sản khai thác nhập cảng cá để làm nguyên liệu chế biến, xuất khẩu, bảo đảm trung thực và đúng quy định xuất xứ. Bộ Công an và các địa phương tập trung xử lý các vụ việc gian lận nguồn gốc xuất xứ hải sản làm nguyên liệu chế biến xuất khẩu đã bị phát hiện, với hình thức cao nhất là xử lý hình sự.
Biểu dương 4 địa phương, một số doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản đã triển khai khẩn trương, nghiêm túc việc tự rà soát, kê khai thông tin xuất xứ các lô hàng xuất khẩu sang EU, Phó Thủ tướng yêu cầu đưa vào diện tập trung thanh tra, kiểm tra các địa phương, doanh nghiệp chưa thực hiện, chưa có kết quả. Phó Thủ tướng nêu rõ, tinh thần là tự kiểm tra, tự phát hiện, doanh nghiệp tự khắc phục; trường hợp không thực hiện và có vi phạm sẽ chuyển cơ quan công an xử lý.
Phó Thủ tướng đề nghị trong báo cáo gửi EC cần phản ánh rõ tinh thần của Ban Chỉ đạo là không chỉ xử lý các vi phạm về nguồn gốc xuất xứ liên quan đến khai thác IUU mà còn Việt Nam chủ động rà soát toàn bộ các lô hàng nhập khẩu, xuất khẩu thủy sản liên quan đến châu Âu.
Bảo đảm dữ liệu nghề cá "đúng, đủ, sạch, sống" và liên thông
Thứ năm, các bộ, ngành tập trung rà soát hệ thống VMS, VNFishbase, eCDT kết nối với VNeID, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và liên thông. Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Quốc phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ rà soát rõ Trung ương làm gì, địa phương làm gì; xây dựng văn bản phân công cụ thể trách nhiệm từng cơ quan.
Nhấn mạnh, VNFishbase là cơ sở thể hiện việc ứng dụng công nghệ và tính trung thực trong quản lý tàu cá, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp cung cấp ứng dụng và quyền truy cập để phía EU có thể trực tiếp tham khảo dữ liệu; đưa vào báo cáo gửi EC nội dung triển khai giám sát hành trình tàu cá bằng thiết bị VMS.
Thứ sáu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng chương trình chuyển đổi nghề cá bền vững cho các địa phương, trên cơ sở số liệu về ngư trường, khả năng cung ứng, hiện trạng nguồn lợi hải sản và năng lực khai thác. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch chi tiết theo từng ngư trường, từng mùa khai thác, quy định khai thác theo ngư trường và theo mùa, gắn với Luật Thủy sản, hệ thống pháp lý và quy hoạch, làm căn cứ thống nhất cho việc chuyển đổi nghề cá, thay vì chỉ dựa vào đánh giá riêng lẻ của từng địa phương.
Trên nền tảng này, các tỉnh, thành phố phải chủ động đánh giá cụ thể số tàu không đủ điều kiện, số ngư dân có nguy cơ mất việc, cơ cấu độ tuổi và đề xuất hướng chuyển nghề. Trên cơ sở tổng hợp của địa phương và đánh giá ở quy mô quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất cụm chính sách về tín dụng, đào tạo và hỗ trợ chuyển giao công nghệ, phục vụ chuyển sang nuôi biển xa bờ, làm du lịch hoặc tìm kiếm việc làm mới…
Phó Thủ tướng nhấn mạnh việc chuyển đổi nghề cá chủ yếu do địa phương triển khai với cách làm linh hoạt; riêng đối với lao động cao tuổi, không còn khả năng làm việc, cần có chính sách phúc lợi xã hội, hỗ trợ người nghèo.
Phó Thủ tướng đề nghị tổng hợp các nội dung này thành tài liệu cung cấp cho EC, khẳng định Việt Nam tiếp cận vấn đề chống khai thác IUU theo hướng bền vững và thực chất.
Minh Khôi
