Khi mặt trời vừa nhô lên khỏi mặt biển Ba Làng An, những chiếc thuyền nhỏ và thúng chai của ngư dân xã Đông Sơn (tỉnh Quảng Ngãi) đã nối nhau rời bờ. Mục tiêu của họ là những rạn đá ngầm ngoài khơi, nơi nhum biển đang vào mùa thu hoạch rộ.
Tháng 7 và tháng 8 hằng năm được xem là thời điểm nhum biển cho chất lượng tốt nhất. Nhum lúc này chắc thịt, phần gạch vàng đậm và béo hơn nên được thương lái thu mua với giá cao. Nhờ đó, nhiều ngư dân ven biển có thêm nguồn thu nhập đáng kể trong mùa hè.
Theo người dân địa phương, nhum biển sinh sống chủ yếu ở các ghềnh đá ngầm, cách mặt nước từ 15 đến 20 m. Loài hải sản này có lớp gai nhọn bao quanh thân nên việc khai thác đòi hỏi người lặn phải có kinh nghiệm và kỹ năng xử lý tình huống dưới nước.
Để bắt được nhum, ngư dân phải mang theo kính lặn, bình hơi và các dụng cụ chuyên dụng để tách nhum khỏi các khe đá. Mỗi chuyến biển thường bắt đầu từ sáng sớm và kéo dài đến gần trưa. Sau nhiều lượt lặn liên tục, họ mới gom đủ số lượng để đưa vào bờ.
Nghề lặn nhum tiềm ẩn không ít rủi ro. Ngoài áp lực nước ở độ sâu lớn, thợ lặn còn phải đối mặt với dòng chảy mạnh, nguy cơ chuột rút hoặc bị gai nhum đâm gây đau nhức kéo dài.
Đến khoảng giữa trưa, các ghe và thúng lần lượt cập bờ. Nhum sau khi thu hoạch được chuyển ngay đến khu vực sơ chế. Tại đây, nhiều phụ nữ địa phương đã chờ sẵn để tách lấy phần gạch và thịt nhum.
Ông Nguyễn Văn Đào, ngư dân thôn Phú Quý, cho biết, nghề lặn bắt nhum đã gắn bó với nhiều hộ dân trong vùng từ nhiều năm nay. Mùa khai thác thường kéo dài từ đầu năm đến khoảng tháng 8, nhưng giai đoạn cuối vụ là lúc sản lượng và chất lượng nhum đạt cao nhất.
Bà Nguyễn Thị Hà, người nhiều năm làm công việc sơ chế nhum, cho biết, loại hải sản này phải được xử lý ngay sau khi đưa lên bờ để giữ độ tươi ngon. Công đoạn lấy gạch đòi hỏi sự khéo léo vì chỉ cần làm vỡ hoặc lẫn tạp chất là sản phẩm sẽ giảm giá trị.
Sau khi làm sạch, nhum được rửa bằng nước biển rồi bảo quản lạnh hoặc bán trực tiếp cho thương lái. Phần gạch nhum hiện có giá khoảng 300.000 đồng/kg.
Những con nhum lớn, còn nguyên vỏ thường được các nhà hàng thu mua để chế biến các món đặc sản như: nhum nướng mỡ hành, cháo nhum, gỏi nhum hay cơm rang nhum.
Theo người dân địa phương, nhum biển từ lâu được ví như "nhân sâm của biển" nhờ hàm lượng dinh dưỡng cao. Thịt nhum chứa nhiều protein, chất béo, khoáng chất và các vi chất có lợi cho sức khỏe.
Ngoài giá trị kinh tế từ khai thác hải sản, Ba Làng An còn được đánh giá có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm nghề biển. Những hoạt động như theo chân ngư dân lặn bắt nhum, tham gia sơ chế và thưởng thức các món ăn từ nhum đang được xem là sản phẩm du lịch đặc trưng của khu vực ven biển này.
Mỗi mùa nhum về không chỉ mang lại nguồn thu nhập cho ngư dân mà còn góp phần tạo nên nét sinh hoạt đặc trưng của vùng biển Ba Làng An.
