Năm 2025 vừa khép lại được đánh dấu bởi nhiều bất ổn toàn cầu, với kinh tế phục hồi chậm chạp, địa chính trị phân mảnh sâu sắc và các cuộc xung đột kéo dài.
Thế giới đang chuyển mình từ một hệ thống thương mại tự do sang một cấu trúc phân mảnh và thực dụng hơn.
Dự báo, năm mới 2026, bức tranh toàn cầu sẽ có nhiều gam màu sáng hơn khi tác động tiêu cực của thuế quan giảm bớt và đầu tư vào AI tiếp tục bùng nổ.
"Đòn bẩy đa năng"
Sự kiện quan trọng nhất định hình bối cảnh kinh tế - địa chính trị thế giới năm 2025, đồng thời dự kiến sẽ tiếp tục chi phối các diễn biến trong năm 2026, chính là sự trở lại Nhà Trắng của ông Donald Trump với tư cách Tổng thống Mỹ thứ 47.
Kể từ sau khi nhậm chức vào tháng 1 năm ngoái, ông Trump đã tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ chương trình nghị sự "Nước Mỹ trên hết" của mình, với việc sử dụng thuế quan như một "đòn bẩy đa năng" để tái cân bằng thương mại, hồi sinh nền sản xuất nội địa.
Một điểm mới của năm 2025 là việc gắn thuế quan với việc giải quyết các vấn đề phi kinh tế như di cư bất hợp pháp hay fentanyl.
Không còn là những lời đe dọa trên mạng xã hội, các chính sách thuế quan "đặc trưng" của ông đã được triển khai với quy mô và tốc độ chưa từng có, tạo ra những cơn địa chấn thực sự cho nền kinh tế toàn cầu.
Tổng thống Mỹ Donald Trump giơ cao sắc lệnh hành pháp đã ký trong buổi công bố thuế quan tại Vườn Hồng của Nhà Trắng ở Washington, DC, ngày 2/4/2025. Ảnh: Bloomberg
Bên cạnh các mức thuế quan được công bố trước đó nhắm vào các đối tác thương mại hàng đầu như Canada và Mexico, tháng 4 năm ngoái, nhà lãnh đạo Mỹ đã công bố gói thuế quan khổng lồ mà ông gọi là thuế quan "Ngày giải phóng", áp dụng với hầu hết các đối tác thương mại của Mỹ.
Gói biện pháp này bao gồm mức thuế cơ bản 10% cho hầu hết hàng nhập khẩu vào Mỹ, cùng các mức thuế "phản đòn" cao hơn – lên đến 50%. Các mức thuế quan đã biến động theo từng quốc gia trong suốt năm qua.
Sau các vòng đàm phán căng thẳng, các đối tác hàng đầu của Mỹ – như Liên minh châu Âu (EU), Vương quốc Anh, Hàn Quốc, Nhật Bản – đã "chốt" được thỏa thuận thương mại, với các điều kiện để được hưởng mức thuế quan ưu đãi hơn so với mức "có đi có lại" nặng nề trước đó.
Đặc biệt, Ấn Độ trở thành đối tác thương mại đầu tiên và duy nhất của Mỹ cho đến nay đang chịu mức thuế quan cộng gộp lên tới 50% – bao gồm 25% thuế quan đối ứng và 25% thuế quan trừng phạt vì mua dầu Nga. Trong khi đó, Brazil chưa thể đàm phán để hạ mức thuế 50% xuống.
Trong trường hợp của Trung Quốc, cuộc chiến thuế quan giữa 2 siêu cường kinh tế hàng đầu thế giới có lúc leo thang lên đến mức 125-145% mỗi bên do trả đũa lẫn nhau. Ngay cả sau các vòng đàm phán hạ nhiệt căng thẳng, sự ổn định vẫn chỉ là tạm thời.
Gần đây, Tổng thống Mỹ đã lên tiếng bảo vệ việc sử dụng thuế quan như đòn bẩy để đảm bảo an ninh quốc gia cũng như giải quyết xung đột toàn cầu. Ông tin rằng mình đã "chấm dứt 8 cuộc chiến tranh, chủ yếu nhờ thương mại và thuế quan".
"Có những con đường khác chúng ta có thể đi, nhưng nó sẽ không mang lại an ninh quốc gia thuần túy như con đường này (sử dụng thuế quan)", ông Trump cho biết khi phát biểu tại Washington đầu tháng trước. "Con đường này nhanh chóng và rất mạnh mẽ".
Trong năm mới, ông chủ Nhà Trắng dự định mở rộng chiến lược này, đồng thời sử dụng doanh thu từ thuế quan để giảm nợ công và thậm chí chi trả "cổ tức thuế quan" (khoảng 2.000 USD) cho mọi công dân Mỹ đủ điều kiện.
Số liệu từ Bộ Tài chính Mỹ tính đến cuối năm 2025 cho thấy chính sách này đã mang về cho ngân sách liên bang hơn 200 tỷ USD. Một số ngành sản xuất truyền thống như thép, nhôm và lắp ráp ô tô tại Mỹ đã ghi nhận sự tăng trưởng về việc làm khi các nhà máy bắt đầu "đỏ lửa" trở lại.
Tuy nhiên, cái giá phải trả không hề nhỏ. Các chuyên gia kinh tế từ Tax Foundation chỉ ra rằng mỗi hộ gia đình Mỹ phải chi thêm trung bình khoảng 1.100 USD trong năm 2025 và 1.400 USD vào năm 2026 do giá hàng hóa tăng cao.
Lạm phát, vốn là lo ngại hàng đầu của cử tri "xứ cờ hoa", đã trở thành bài toán hóc búa cho Cục Dự trữ Liên bang (Fed) khi phải cân bằng giữa lãi suất và áp lực chi phí từ thuế nhập khẩu.
Ngoài ra, hiện các mức thuế "có đi có lại" mà ông Trump sử dụng quyền hạn khẩn cấp của Tổng thống để tuyên bố đang đối mặt thách thức pháp lý, với việc Tòa án Tối cao Mỹ sẽ ra phán quyết trong năm 2026.
Xung đột, AI
Dù thế nào, thế giới cũng vừa trải qua một năm đầy biến động với "thuế quan" là một từ khóa nổi bật. Nhưng trong khi các mối lo ngại về thuế quan đang giảm dần, xung đột chính là rủi ro hàng đầu cho tăng trưởng kinh tế trong năm mới.
Trong báo cáo triển vọng điều kiện kinh tế toàn cầu "Economic Conditions Outlook" tháng 12/2005 của mình, McKinsey chỉ ra một sự chuyển dịch rõ rệt trong tâm thế của các nhà điều hành doanh nghiệp toàn cầu khi bất ổn thương mại nhường chỗ cho bất ổn địa chính trị.
Theo báo cáo, sau 2 quý liên tiếp (quý II và quý III/2025) mà thay đổi về chính sách thuế quan và quan hệ thương mại gây ra rủi ro hàng đầu, từ quý IV/2025, bất ổn địa chính trị và xung đột đã trở lại với tư cách là mối đe dọa được đề cập nhiều nhất đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu, quốc gia và doanh nghiệp.
Báo cáo, được McKinsey lập dựa trên việc khảo sát hơn 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu, cho thấy tỉ lệ lãnh đạo doanh nghiệp lo ngại về thương mại giảm mạnh, nhường chỗ cho lo ngại về địa chính trị, với khoảng 59-60% người tham gia khảo sát đề cập cả 2 mối lo ngại, nhưng địa chính trị là yếu tố dẫn đầu.
Sự chuyển dịch này phản ánh bối cảnh cuối năm qua: Sau những cú sốc ban đầu từ căng thẳng thương mại Mỹ-Trung và các mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump cùng các biện pháp trả đũa, doanh nghiệp đã dần thích nghi.
Sự thích ứng được thể hiện thông qua các chiến thuật như điều chỉnh hàng tồn kho, đàm phán lại với nhà cung cấp và đẩy mạnh xu hướng chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ (nearshoring).
Mối lo ngại về tác động của các chính sách thương mại đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng đã giảm bớt khi các công ty tập trung vào khách hàng thay vì nền kinh tế vĩ mô.
Từ quý IV/2025, bất ổn địa chính trị và xung đột đã trở lại với tư cách là mối đe dọa được đề cập nhiều nhất đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu, quốc gia và doanh nghiệp. Ảnh: El Pais
Xét rộng hơn, cuộc xung đột kéo dài ở Ukraine và bất ổn ở Trung Đông, cùng với những biến động nội địa, tạo ra những rủi ro lâu dài như chuỗi cung ứng năng lượng, thực phẩm… bị phân mảnh, lạm phát dai dẳng, tình trạng mất an ninh lương thực trầm trọng hơn.
Thêm vào đó, chi tiêu quân sự gia tăng gây gánh nặng cho nền kinh tế, và xung đột cũng gây ra các tác động xã hội như di cư hàng loạt và xói mòn lòng tin.
Theo một nghiên cứu gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), các sự kiện xung đột địa chính trị thường gây giảm trung bình khoảng 1% giá cổ phiếu trong vòng một tháng.
Một số cuộc xung đột còn làm gián đoạn nguồn cung hàng hóa thiết yếu hoặc nguyên liệu thô. Ví dụ, khi các nhà sản xuất dầu mỏ lớn bị ảnh hưởng, giá dầu thường tăng vọt do lo ngại về sản xuất và hạ tầng vận chuyển bị đe dọa.
Tất cả làm thay đổi vĩnh viễn bối cảnh thương mại và an ninh toàn cầu, vượt ra ngoài những biến động thị trường ngắn hạn.
Trong khi "xung đột" là "từ khóa" tiếp theo định hình bức tranh kinh tế toàn cầu, bùng nổ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) lại được đánh giá là một "cơn gió lành".
Các trung tâm dữ liệu chứa đầy máy chủ, về cơ bản giống như những máy tính để bàn được nâng cấp, nhưng không có màn hình và bàn phím, bên trong có các chip để xử lý dữ liệu. Ảnh: NY Times
Theo báo cáo triển vọng kinh tế toàn cầu "Global Economic Outlook" quý I/2026 của S&P Global, AI nổi lên như động lực tăng trưởng then chốt, với sức mạnh tập trung tại Mỹ nhưng tác động lan tỏa toàn cầu.
"Các trung tâm dữ liệu và chi tiêu liên quan đến AI đã nổi lên như một động lực tăng trưởng mạnh mẽ. Điều này tập trung chủ yếu ở Mỹ nhưng cũng đang lan sang xuất khẩu công nghệ của các nền kinh tế khác", báo cáo cho biết.
Điều quan trọng là sự bùng nổ đầu tư này không chỉ giới hạn ở việc xây dựng trung tâm dữ liệu, báo cáo nhấn mạnh. Phần lớn chi tiêu cũng dành cho phần cứng (giá đỡ và máy chủ) và phần mềm (chương trình và mô hình ngôn ngữ lớn) cần thiết để vận hành các trung tâm đó.
Ví dụ, theo ước tính của S&P Global, ở Mỹ, chi tiêu tổng thể cho AI đóng góp hơn 80% tăng trưởng nhu cầu nội địa trong nửa đầu năm 2025, giúp GDP Mỹ đạt mức 2% trong cả năm 2025 và năm 2026 – tăng nhẹ so dự báo trước đó và vượt tiềm năng ngắn hạn.
Dự báo 2026
Kinh tế thế giới năm qua nhìn chung được các tổ chức lớn như IMF, OECD, WB đánh giá là đạt "hạ cánh mềm", đặc trưng bởi tốc độ tăng trưởng chậm nhưng ổn định – dao động ở mức 2,8-3,3%, lạm phát giảm dần về mức mục tiêu, và tránh được suy thoái nghiêm trọng dù lãi suất vẫn neo ở mức tương đối cao.
Sang năm mới, năm 2026 hứa hẹn một bức tranh kinh tế toàn cầu ổn định nhưng phân hóa, với tăng trưởng GDP dao động từ 2,7-2,8% – cao hơn mức đồng thuận chung 2,5% của thị trường, theo các dự báo mới nhất từ các tập đoàn tài chính quốc tế hàng đầu thế giới là Goldman Sachs, Allianz và Deloitte.
Các động lực chính bao gồm kích thích tài khóa ở Mỹ và châu Âu, xuất khẩu mạnh từ Trung Quốc, nhưng rủi ro từ phân mảnh thương mại do thuế quan của Tổng thống Donald Trump và căng thẳng địa chính trị ở Ukraine và Trung Đông, có thể gây lạm phát và gián đoạn chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh này, AI được dự đoán tiếp tục là động lực tăng trưởng khi thúc đẩy đầu tư công nghệ nhưng chưa lan rộng năng suất, với rủi ro bong bóng chi tiêu. Lạm phát toàn cầu ổn định, với lạm phát lõi ở mức mục tiêu, cho phép nới lỏng tiền tệ.
Xét riêng từng nền kinh tế, theo Goldman Sachs, Mỹ sẽ tiếp tục là đầu tàu của khối phát triển với mức tăng trưởng 2,6% – tăng tốc so với năm ngoái và cao hơn đồng thuận.
Đây là kết quả của sự kết hợp giữa cắt giảm thuế nội địa, điều kiện tài chính nới lỏng hơn và tác động tiêu cực từ thuế quan giảm dần nhờ các thỏa thuận thương mại mới. Goldman Sachs dự đoán Fed sẽ cắt giảm lãi suất thêm 50 điểm cơ bản trong năm 2026, đưa mức lãi suất điều hành về khoảng 3-3,25%.
"Như thường lệ kể từ đại dịch, chúng tôi lạc quan nhất về Mỹ so với đồng thuận", ông Jan Hatzius, nhà kinh tế trưởng kiêm người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của Goldman Sachs, cho biết.
Trung Quốc được dự báo tăng trưởng 4,5-4,8%, nhờ tăng trưởng mạnh mẽ trong lĩnh vực sản xuất với hàng hóa chất lượng cao, giá cả phải chăng, giúp vượt qua rủi ro thuế quan cao.
Gã khổng lồ Đông Á đang đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm công nghệ cao để bù đắp cho nhu cầu nội địa yếu và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài.
Tuy nhiên, Allianz cảnh báo rằng sự bùng nổ xuất khẩu của Trung Quốc có thể gây áp lực ngược lại cho các nhà sản xuất tại châu Âu và Nhật Bản.
Goldman Sachs, Allianz và Deloitte đều nhất trí rằng Ấn Độ là điểm sáng nhất trong bức tranh kinh tế 2026, với tăng trưởng dự kiến 6,6-6,9%, dẫn dắt châu Á nhờ tiêu dùng cá nhân mạnh, đầu tư cố định cao cùng lợi thế dân số trẻ.
Deloitte đánh giá Ấn Độ đang tận dụng hoàn hảo xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi một nhà cung cấp duy nhất và sự bùng nổ đầu tư vào hạ tầng kỹ thuật số, chiếm 46% thanh toán kỹ thuật số toàn cầu.
Châu Âu được dự báo tăng trưởng khiêm tốn 1-1,5%, với Khu vực đồng tiền chung Eurozone dao động 1,1-1,3% nhờ kích thích tài khóa, như việc Đức thành lập quỹ đặc biệt 500 tỷ Euro để đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng, chuyển đổi số và quốc phòng.
Trong khi Đức vẫn đang chật vật thoát khỏi trì trệ, thì Tây Ban Nha và các nền kinh tế phía Nam được dự báo tăng trưởng mạnh mẽ nhờ du lịch và đầu tư xanh.
Allianz cho rằng châu Âu sẽ chi tiêu mạnh tay hơn cho quốc phòng và tự chủ năng lượng trong bối cảnh rủi ro từ xung đột Nga-Ukraine và cạnh tranh từ Trung Quốc.
Châu Á (không bao gồm Trung Quốc) sẽ hưởng lợi từ việc tái định hướng dòng chảy thương mại. Các quốc gia Đông Nam Á được dự báo sẽ có một năm 2026 bùng nổ nhờ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng công nghệ và dòng vốn FDI ổn định.
