Trong những ngày cuối tháng 7, quan hệ giữa Armenia và Nga càng thêm căng thẳng khi Moscow đưa ra cảnh báo mạnh mẽ về hậu quả kinh tế nếu Yerevan rời Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU).
Theo đó, Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Maxim Reshetnikov đã phản bác trực tiếp các phát biểu của Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan liên quan đến lệnh cấm nhập khẩu nông sản Armenia và việc quản lý đường sắt.
Theo chi nhánh Armenia của đài RFE/RL (Azatutyun), ông Pashinian ngày 29/7 cho biết lệnh cấm nhập khẩu nông sản từ Armenia gần đây đã khiến EAEU "bị tê liệt". Ông cho rằng việc Moscow không sớm dỡ bỏ lệnh cấm sẽ đánh dấu "sự khởi đầu cho sự kết thúc của EAEU".
Ngày 30/7, Thủ tướng Armenia cho biết ông sẽ nêu vấn đề này với Thủ tướng của Nga và các nước thành viên EAEU khác trong cuộc họp dự kiến diễn ra trong tuần này.
"Và nếu vấn đề này không được giải quyết nhanh chóng, tôi chắc chắn 100% rằng Armenia sẽ vượt qua được khó khăn này trong khi EAEU thì không", ông Pashinian nói thêm mà không giải thích chi tiết.
Bộ trưởng Phát triển Kinh tế Nga Reshetnikov bác bỏ quan điểm này. Ông cho rằng luận điểm "không có Armenia thì không có EAEU" là sự phóng đại.
Phát biểu với các nhà báo, ông Reshetnikov lập luận rằng Armenia chỉ chiếm chưa đến 1% kim ngạch thương mại quốc tế của Nga. Moscow có thể dễ dàng thay thế nguồn cung từ quốc gia Nam Kavkaz (Caucasus).
"Việc thay thế nguồn cung từ Armenia sẽ không khó khăn đối với chúng tôi", ông Reshetnikov nói, theo hãng thông tấn nhà nước Nga TASS.
Để so sánh, thị phần của Nga trong thương mại quốc tế với Armenia đạt 28% trong những tháng đầu năm nay. Xuất khẩu của Armenia sang Nga đạt khoảng 3 tỷ USD vào năm ngoái.
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan. Ảnh: Moscow Times
Theo ông Hayk Khalatyan, người đứng đầu Trung tâm Phân tích Nghiên cứu Chiến lược và Sáng kiến của Armenia, việc Armenia rút khỏi EAEU sẽ không dẫn đến sự sụp đổ của liên minh này.
"Tôi không tin rằng việc Armenia rút khỏi EAEU sẽ dẫn đến sự sụp đổ của liên minh này. Hơn nữa, tôi muốn nhắc lại rằng nhiều quốc gia thành viên EAEU ban đầu phản đối việc Armenia gia nhập khối, và chỉ có sự vận động hành lang của Nga mới giúp Armenia, dù không có chung biên giới với liên minh, trở thành thành viên chính thức", ông Khalatyan nói.
Ông cũng lưu ý rằng Armenia cuối cùng đã trở thành một trong những nước hưởng lợi chính từ liên minh, bằng chứng là tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của nước này.
Theo ước tính chuyên gia, nếu mất quyền tiếp cận thị trường EAEU không thuế quan, xuất khẩu của Armenia sang khối này sẽ giảm hơn một nửa, thậm chí hơn 60%. Lý do bao gồm việc khôi phục kiểm soát hải quan, biên giới, chấm dứt công nhận tự động giấy tờ hàng hóa Armenia và chi phí hậu cần tăng.
Bộ trưởng Reshetnikov cũng nhấn mạnh lợi ích kinh tế mà Armenia nhận được từ tư cách thành viên EAEU kể từ năm 2015. Xuất khẩu của Armenia sang các nước EAEU đã tăng hơn 13 lần, từ 240 triệu USD lên 3,2 tỷ USD trong giai đoạn 2015-2025.
Hơn 80% hàng xuất khẩu truyền thống của Armenia (thực phẩm, nông sản, đồ uống có cồn) được đưa vào thị trường EAEU.
Đặc biệt, Nga cung cấp khí đốt cho Armenia với giá 177,5 USD/1.000 m3 trong khuôn khổ thị trường khí chung EAEU. Để so sánh, giá khí châu Âu hiện vượt 600 USD/1.000 m3. Armenia còn tiết kiệm khoảng 120 triệu USD mỗi năm nhờ giảm 30% thuế hải quan đối với khí đốt.
Ông Reshetnikov cảnh báo rằng nếu Armenia rời EAEU để tiến gần hơn với Liên minh châu Âu (EU), Moscow sẽ dừng cung cấp khí đốt với mức gia ưu đãi này và Yerevan sẽ không thể tìm được đối tác bên ngoài nào có thể đưa ra điều kiện tương tự.
Căng thẳng chưa dừng ở đó. Theo Azatutyu, cùng ngày, ông Pashinyan cũng tuyên bố có thể chấm dứt độc quyền quản lý mạng lưới đường sắt Armenia của Công ty Đường sắt Nga (RZhD) thông qua công ty con South Caucasus Railway, thậm chí đưa vụ việc ra tòa án quốc tế.
Theo báo Nga Nezavisimaya Gazeta, Yerevan đang xem xét việc đòi Moscow 2 tỷ USD tiền thuê dịch vụ của South Caucasus Railway.
Trước đó, Chủ tịch RZhD Oleg Belozerov đã yêu cầu Armenia bồi thường khoảng 400 triệu USD cho các khoản đầu tư từ năm 2009.
Bộ trưởng Reshetnikov cũng cảnh báo về việc bồi thường, cho biết Nga đã đầu tư hơn 30 tỷ Rúp (378 triệu USD), mua đầu máy toa xe mới và phát triển hạ tầng theo hợp đồng. Nếu nghĩa vụ bị sửa đổi đơn phương gây thiệt hại cho nhà đầu tư Nga, Moscow có cơ sở đòi bồi thường.
Minh Đức (Theo Azatutyun, Massis Post)
