Sau khi những con tôm được đưa vào nhà máy chế biến, phần thịt được giữ lại để làm thực phẩm hoặc xuất khẩu, còn đầu và vỏ trở thành lượng phụ phẩm rất lớn.
Theo số liệu được công bố tại Diễn đàn Đối tác công tư thúc đẩy kinh tế tuần hoàn ngành tôm khu vực Đồng bằng sông Cửu Long tháng 9/2026, Việt Nam hiện phát sinh khoảng 100.000 tấn phụ phẩm tôm mỗi năm. Nếu không được thu gom và xử lý nhanh, loại nguyên liệu hữu cơ này rất dễ phân hủy và phát sinh mùi.
Đầu và vỏ tôm chứa chitosan là nguồn nguyên liệu cho ngành dược phẩm. Ảnh minh họa.
Tuy nhiên, phần đầu và vỏ tưởng như chỉ để bỏ đi lại chứa một nguyên liệu đáng giá là chitin. Qua chế biến, chitin có thể được chuyển thành chitosan - vật liệu được sử dụng trong nhiều lĩnh vực từ nông nghiệp, bảo quản thực phẩm, mỹ phẩm cho tới xử lý nước.
Trên thị trường quốc tế, chitosan có thể được bán với giá hàng chục USD mỗi kg. Dữ liệu giao dịch do Tridge tổng hợp trong tháng 7/2026 cho thấy chitosan từ Trung Quốc có giá trung bình khoảng 24 USD/kg , còn hàng từ Thái Lan khoảng 25 USD/kg . Một số giao dịch nằm trong khoảng hơn 20 USD đến gần 30 USD/kg, trong khi hàng xuất từ Mỹ có mức giá trung bình cao hơn đáng kể.
Dữ liệu giao dịch năm 2026 cho thấy chitosan xuất từ Việt Nam sang Hàn Quốc có giá khoảng 25-27,5 USD/kg.
Cô gái Đà Nẵng biến vỏ tôm thành vật liệu thời trang
Một trong những startup đáng chú ý trong lĩnh vực này lại do người Việt sáng lập.
Uyên Trần. Co-Founder, CEO TômTex (ngoài cùng bên trái)
TômTex , có trụ sở tại New York, được đồng sáng lập bởi Uyên Trần , một nhà thiết kế sinh ra tại Đà Nẵng. Cô sang Mỹ du học, tốt nghiệp thạc sĩ tại Parsons School of Design và sau đó phát triển một loại vật liệu sinh học có thể thay thế da từ phụ phẩm vỏ hải sản và một số nguyên liệu sinh học khác.
Nguyên liệu chính của TômTex là chitin lấy từ vỏ tôm, cua, tôm hùm và các phụ phẩm hải sản. Sau khi xử lý thành chitosan, nguyên liệu này có thể được tạo thành những tấm vật liệu có bề mặt giống da, dùng cho quần áo, giày dép, túi xách hay nội thất.
Đến cuối năm 2023, TômTex công bố nâng tổng vốn huy động lên 4,15 triệu USD sau vòng seed với sự tham gia của Happiness Capital, SOSV, Earth Venture Capital, Parley for the Oceans, Chasing Rainbows và MIH Capital. Khoản vốn được dùng để mở rộng đội ngũ, sản xuất và tìm thêm các hợp đồng thương mại.
Đáng chú ý, nguồn nguyên liệu của startup này có mối liên hệ trực tiếp với Việt Nam. Từ năm 2021, TômTex và Công ty CP Việt Nam Food (VNF) đã ký thỏa thuận cùng phát triển các giải pháp vật liệu từ chitosan có nguồn gốc từ phụ phẩm tôm.
Không chỉ TômTex, dòng vốn vào lĩnh vực này trên thế giới cũng khá lớn. Tại Mỹ, Tidal Vision - doanh nghiệp biến vỏ giáp xác thành các sản phẩm chitosan cho xử lý nước, nông nghiệp và vật liệu - đã huy động 140 triệu USD vòng Series B vào năm 2025. Trong khi đó, Cruz Foam từng gọi 18 triệu USD để phát triển vật liệu đóng gói từ chitin, thay thế xốp nhựa.
Một doanh nghiệp Việt xử lý tới 50.000 tấn mỗi năm
Ngay tại Việt Nam, phụ phẩm tôm cũng đã trở thành nguyên liệu đầu vào của nhiều doanh nghiệp.
Một trường hợp đáng chú ý là Công ty CP Việt Nam Food (VNF). Theo thông tin công bố tháng 9/2026, mỗi năm doanh nghiệp này tiếp nhận khoảng 35.000-50.000 tấn đầu và vỏ tôm.
Từ lượng phế phẩm trên, VNF sản xuất khoảng 10.000-12.000 tấn peptide, hơn 2.000 tấn nguyên liệu thực phẩm và khoảng 800-1.000 tấn chitin, chitosan mỗi năm.
Hiểu đơn giản, thay vì chỉ lấy một thành phần có giá trị rồi bỏ phần còn lại, doanh nghiệp tìm cách tách nhiều loại nguyên liệu khác nhau từ cùng một đầu hoặc vỏ tôm. Các sản phẩm sau đó có thể được bán cho ngành thực phẩm, thức ăn chăn nuôi, sản phẩm cho thú cưng, nông nghiệp hay công nghiệp.
VNF hiện có các cơ sở sản xuất tại Cà Mau và khu vực Sông Hậu. Công ty được thành lập năm 2013. Đáng chú ý, năm 2018, doanh nghiệp cho biết đã nhận gói tài trợ 1 triệu USD trong khuôn khổ dự án FIRST do Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai với nguồn vốn từ Ngân hàng Thế giới.
