Bài 1: Bất an trong những chung cư "già nua"
Dù đã có kết luận kiểm định ở cấp D - mức độ nguy hiểm cao nhất, buộc phải di dời khẩn cấp, nhưng hiện nay nhiều hộ dân tại TP Hồ Chí Minh vẫn phải bám trụ trong những chung cư xuống cấp trầm trọng. Thực trạng hạ tầng rệu rã, tường nứt, trần dột không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn đe dọa trực tiếp đến tính mạng người dân, nhất là khi mùa mưa đang đến gần.
Sống trong sợ hãi giữa những khối bê tông rệu rã
Ghi nhận của phóng viên Báo Tin tức và Dân tộc tại nhiều chung cư được xây dựng trước năm 1975 cho thấy, tình trạng hư hỏng diễn ra khá phổ biến. Từ bong tróc bê tông, nứt nẻ, đến hệ thống điện, nước cũ kỉ… tất cả đều tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cư dân.
.jpg)
Cụm chung cư ở phường Chánh Hưng được xây dựng trước năm 1975 đến nay cũng đã xuống cấp, tiềm ẩn nhiều rủi ro mất an toàn.
Theo thống kê của Sở Xây dựng, TP Hồ Chí Minh hiện có hơn 474 chung cư cũ, trong đó nhiều công trình đã hết niên hạn sử dụng. Đáng chú ý, có khoảng 16 chung cư được kiểm định ở cấp D - mức nguy hiểm cao nhất, buộc phải di dời, tháo dỡ khẩn cấp. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít công trình trong số này vẫn còn người dân sinh sống.
Điển hình tại chung cư Phạm Thế Hiển ở phường Chánh Hưng, nhiều hạng mục đã xuống cấp trầm trọng. Cầu thang xuất hiện tình trạng nứt gãy, bung sắt; cột chịu lực có nơi lộ cả khung thép; tường nhà bong tróc từng mảng lớn. Không chỉ mất mỹ quan, những dấu hiệu này còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn kết cấu, đặc biệt trong điều kiện mưa lớn kéo dài.
Trong khi đó, chung cư Vĩnh Hội (phường Khánh Hội) đã được kết luận ở cấp D từ năm 2017, nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất di dời. Tình trạng bê tông bong tróc, rơi xuống khu vực sinh hoạt chung diễn ra thường xuyên, khiến cư dân luôn trong trạng thái thấp thỏm.
Ông Nguyễn Việt, cư dân sinh sống tại đây, cho biết gia đình ông đã gắn bó với chung cư qua hai thế hệ. “Nhà cửa xuống cấp thấy rõ, tường thấm, trần dột, đặc biệt vào mùa mưa thì nước chảy khắp nơi, có những đêm mưa lớn, cả nhà phải thức dậy hứng nước, kê đồ đạc, không ai ngủ được”, ông chia sẻ.
Theo ông Việt, điều khiến người dân lo lắng nhất không chỉ là bất tiện trong sinh hoạt mà còn là nguy cơ mất an toàn về điện và kết cấu công trình. “Chúng tôi biết chung cư đã quá cũ, tiềm ẩn rủi ro nên ai cũng mong sớm được xây dựng mới để ổn định cuộc sống”, ông Việt bày tỏ.
Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại cụm chung cư Ngô Gia Tự (phường Vườn Lài), được xây dựng từ giai đoạn 1968 - 1970. Sau nhiều năm sử dụng, nhiều lô nhà đã xuống cấp nghiêm trọng. Dù đã tháo dỡ 6 lô, hiện nay vẫn còn 17 lô tiếp tục được sử dụng trong tình trạng hạ tầng cũ kỹ, chật chội, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ.
Không chỉ các chung cư riêng lẻ, nhiều khu cư xá quy mô lớn như Thanh Đa cũng đang đối mặt với bài toán tương tự. Không gian sống ngày càng xuống cấp, trong khi mật độ dân cư cao khiến hạ tầng quá tải. Chị Nguyễn Thị Cẩm Nga, cư dân tại lô 8 cư xá Thanh Đa cho biết: “Nhà thấp, dột nhiều, nước thấm gần khu vực đồng hồ điện nên tôi cũng rất lo lắng”.
Di dời, cải tạo vẫn chậm so với kỳ vọng
Trước thực trạng xuống cấp nghiêm trọng, Chính quyền TP Hồ Chí Minh đã đặt ra lộ trình cụ thể cho công tác cải tạo chung cư cũ. Theo đó, đến năm 2030 sẽ hoàn tất công tác chuẩn bị, giai đoạn 2030 - 2035 sẽ tiến hành cải tạo toàn bộ các chung cư xuống cấp nặng.
Hệ thống điện nước lạc hậu, cũ kỹ tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ tại chung cư Thanh Đa, phường Bình Quới.
Theo đó, TP Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều cơ chế nhằm thúc đẩy cải tạo chung cư cũ, trong đó có Nghị quyết số 17/2025/NQ-HĐND với các chính sách ưu đãi dành cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, tiến độ triển khai vẫn chưa đạt kỳ vọng.
Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP Hồ Chí Minh, quá trình cải tạo đã có chuyển biến nhưng vẫn tồn tại nhiều điểm nghẽn. Trong 16 chung cư cấp D, thành phố mới hoàn tất di dời 534 hộ dân tại 9 chung cư; 3 chung cư đang di dời dở dang và 4 chung cư chưa thể triển khai, khiến người dân tiếp tục sống trong điều kiện thiếu an toàn.
Bên cạnh đó, công tác kiểm định đòi hỏi nguồn lực lớn. Theo Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, hiện có 186 chung cư (223 lô) cần kiểm định hoặc kiểm định lại, với kinh phí dự kiến hơn 32,5 tỷ đồng, chủ yếu là các công trình đã được kiểm định từ giai đoạn 2016 - 2017.
Song song với kiểm định, việc chuẩn bị quỹ đất, điều chỉnh quy hoạch và kêu gọi đầu tư đang được triển khai. Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP Hồ Chí Minh đã đề xuất chỉ tiêu cho 19 dự án nhằm tăng tính khả thi. Một số dự án đã được tháo dỡ hoặc di dời một phần, như khu chung cư 170 - 171 Tân Châu dự kiến chuyển đổi công năng sang đất giáo dục.
Tuy nhiên, nhiều dự án vẫn “án binh bất động”, nhất là tại khu vực trung tâm. Điển hình, chung cư số 239 Cách Mạng Tháng Tám (phường Bàn Cờ) dù đã có chủ trương cải tạo nhưng chưa thể triển khai do vướng mắc pháp lý.
Theo các chuyên gia, cải tạo chung cư cũ là yêu cầu cấp bách nhằm bảo đảm an toàn cho người dân, đồng thời góp phần chỉnh trang đô thị và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Tuy nhiên, khi các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách và lợi ích chưa được tháo gỡ đồng bộ, tiến độ vẫn khó tăng tốc, trong khi hàng nghìn hộ dân tiếp tục sống trong môi trường tiềm ẩn rủi ro.
Bài 2: Những ‘điểm nghẽn’ làm chậm quá trình cải tạo
