Tết Nguyên đán từ lâu đã là dịp sum vầy thiêng liêng của người Việt, với những phong tục quen thuộc như xum họp đón giao thừa, đến nhà chúc Tết, mừng tuổi trực tiếp hay cùng nhau đi lễ đầu năm. Thế nhưng, trong nhịp sống hiện đại, những nghi thức ấy đang dần được “số hóa” bằng lời chúc qua điện thoại, lì xì online, thiệp điện tử hay thậm chí livestream khoảnh khắc giao thừa.
Sự thay đổi này phản ánh rõ nét bước chuyển của xã hội, nơi công nghệ trở thành cầu nối cho những yêu thương ở xa, nhưng đồng thời cũng đặt ra bài toán về việc gìn giữ sự chân thành và giá trị cốt lõi của truyền thống.
Lì xì online - niềm vui trong xa cách
Chia sẻ với phóng viên Người Đưa Tin, bạn Yến (23 tuổi, quê Lào Cai), hiện làm công nhân tại một công ty ở Hà Nội cho biết. Sau năm đầu tiên đi làm khi về quê ăn Tết, sáng mùng Một cô bất ngờ nhận được lì xì online từ người bạn cùng phòng.
"Chúng tôi ở hai tỉnh khác nhau nên Tết không gặp được nhau. Nhận được tiền lì xì chuyển khoản mà vẫn kèm lời chúc khiến mình rất vui. Từ đó, mình cũng lì xì online cho bạn bè và người thân nếu không thể gặp trực tiếp dịp Tết", Yến kể.
Bạn Yến hiện đã làm ở Hà Nội được 3 năm. (Ảnh NVCC)
Câu chuyện của Yến không phải cá biệt. Với anh Hà (48 tuổi, quê Thanh Hóa), doanh nghiệp nhỏ của anh đặt tại Hà Nội, còn nhà vợ lại ở một tỉnh cách xa hàng trăm cây số. "Năm nào cũng chỉ về quê nội ăn Tết, còn bố mẹ vợ thì thỉnh thoảng mới sắp xếp đến được. Nhiều năm nay tôi chuyển khoản cho anh vợ, nhờ anh ấy lì xì giúp bố mẹ. Biết là không được trực tiếp nhưng tình cảm vẫn vẹn nguyên", anh Hà tâm sự.
Còn với anh Quân (33 tuổi), một tài xế xe công nghệ chia sẻ, Tết là dịp để gửi lời chúc đến bạn bè và khách quen. Thế nhưng việc nghĩ ra những câu chúc ý nghĩa không hề dễ dàng. "Mình ít văn, nghĩ lời chúc rất khó. May mà trên mạng có sẵn đủ các thể loại chúc Tết, copy về gửi cho mọi người, thế là xong. Nó khiến việc chúc Tết trở nên nhẹ nhàng hơn nhiều", anh Quân nói.
Không chỉ người trẻ, nhiều gia đình lớn tuổi cũng thích nghi với hình thức mới. Ông Nam (gần 70 tuổi) cho biết, các con của ông đã lập gia đình, mỗi người một nơi nên đêm giao thừa khó có thể tụ họp đông đủ như trước. "Các cháu lập nhóm gia đình trên Zalo. Gần đến giao thừa thì gọi video cho nhau, cùng xem bắn pháo hoa trên tivi và chúc Tết. Không ở cùng nhà nhưng vẫn thấy ấm áp", ông chia sẻ.
Công nghệ – cầu nối hay khoảng cách?
Nhìn nhận về xu hướng số hóa ngày Tết, Nhà Dân tộc học PGS.TS Bùi Xuân Đính cho rằng sự thay đổi hình thức chúc Tết bắt nguồn từ điều kiện kinh tế và sự phát triển của hạ tầng công nghệ.
"Ngày xưa Tết gần như bắt buộc phải đến thăm nhau. Ông đến nhà tôi thì tôi cũng phải sang lại nhà ông. Nhưng trong xã hội hiện nay, nếu chúng ta thông cảm với nhau thì chúc Tết qua điện thoại cũng là điều hợp lý", ông nói.
Nhà Dân tộc học Bùi Xuân Đính.
Theo ông, công nghệ đã giúp kết nối những người ở xa quê hương. Sinh viên du học hay người lao động xa xứ nhiều năm không thể về nước nay vẫn có thể gặp gỡ người thân qua màn hình. "Trước đây, xa nhà dịp Tết là nỗi nhớ rất lớn. Bây giờ phương tiện thông tin hiện đại giúp con người gần nhau hơn", ông nhận định.
Tuy nhiên, sự tiện lợi cũng kéo theo những hệ lụy. Không ít lời chúc bị sao chép hàng loạt, gửi đại trà khiến tính chân thành bị giảm sút. "Lời chúc quá rập khuôn, ai cũng giống ai, làm mất đi sự chân tình. Ngày xưa các cụ chúc Tết, câu đầu tiên bao giờ cũng là thêm tuổi, có sức khỏe, sức khỏe là trên hết. Bây giờ nhiều người chỉ chúc phát tài phát lộc, mà lời chúc thì sao chép y hệt nhau. Điều đó làm giảm giá trị của những lời chúc đầu năm", ông phân tích.
PGS.TS Bùi Xuân Đính nhận định, dù công nghệ mang lại nhiều ưu thế, những nghi lễ như đi lễ đầu năm hay mừng tuổi trực tiếp vẫn nên được ưu tiên thực hiện để giữ gìn sự trang nghiêm và gắn kết tình cảm chân thực. Công nghệ không khiến con người xa nhau, vấn đề nằm ở cách sử dụng. Nếu coi đó là công cụ hỗ trợ thay vì thay thế hoàn toàn sự gặp gỡ, Tết vẫn có thể giữ được hồn cốt trong bối cảnh mới.
Thay đổi hình thức, không đánh mất linh hồn
Đồng quan điểm, PGS.TS Phạm Ngọc Trung cho rằng xu hướng lì xì online hay chúc Tết qua mạng là giải pháp phù hợp với bối cảnh nhiều người sống xa quê hoặc ở nước ngoài.
"Việc ứng dụng công nghệ để duy trì mối quan hệ gia đình là điều cần thiết. Tuy nhiên, lì xì online không nên chỉ dừng ở thao tác chuyển tiền. Người gửi cần kèm theo lời chúc lễ độ, đúng mực, thể hiện tình cảm chân thành", ông nhấn mạnh.
Theo ông, nếu chỉ chuyển khoản mà không có một lời nhắn nào, người nhận dễ cảm thấy bị xem nhẹ. "Công nghệ có thể hỗ trợ, nhưng không thể thay thế sự chân thành trong giao tiếp văn hóa", ông nói.
Từng là phong tục đẹp tượng trưng cho may mắn đầu năm, tục mừng tuổi ngày nay đang chịu nhiều biến đổi.
PGS.TS Phạm Ngọc Trung cũng cho rằng phong tục luôn vận động theo sự phát triển của xã hội. Việc giản lược nghi lễ hay thay đổi hình thức thể hiện không đồng nghĩa với đánh mất bản sắc, nếu cốt lõi là tình thân, sự sẻ chia và giá trị tinh thần vẫn được gìn giữ.
"Tết có thể thay đổi về hình thức, nhưng không được đánh mất linh hồn văn hóa của nó", PGS.TS Phạm Ngọc Trung nhấn mạnh.
Trong nhịp sống hiện đại, Tết đang khoác lên mình diện mạo mới, nhanh hơn, tiện lợi hơn và gắn liền với công nghệ. Nhưng dù qua màn hình điện thoại hay cái bắt tay trực tiếp, điều làm nên ý nghĩa của Tết vẫn là sự chân thành. Khi tình cảm được đặt lên trên mọi phương thức thể hiện, Tết dù truyền thống hay số hóa vẫn trọn vẹn hơi ấm của đoàn viên.
Để công nghệ không làm phai nhạt giá trị truyền thống, các chuyên gia đề xuất các cơ quan báo chí, truyền thông cần chủ động đưa những giá trị Tết xưa lên chính các nền tảng mà giới trẻ thường xuyên sử dụng như YouTube, TikTok, Facebook. Theo các chuyên gia, phải tuyên truyền bằng chính ngôn ngữ của thời đại. Đưa giá trị cũ vào kênh mới. Có như vậy, người trẻ mới hiểu Tết không chỉ là kỳ nghỉ mà còn là bản sắc văn hóa. Nếu được sử dụng đúng cách, công nghệ sẽ không làm mất đi sự ấm áp, mà còn mở ra những cách kết nối mới trong đời sống hiện đại.
Quốc Tiệp
