Ảnh minh họa
Dữ liệu thương mại công bố bởi Tổng cục Hải quan trong 9 tháng đầu năm 2026 tiếp tục xác lập vị thế "ngôi vương" tuyệt đối của nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trong cơ cấu xuất khẩu cả nước. Cụ thể, theo Cục Hải quan, xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện trong tháng 9 đạt hơn 22,5 tỷ USD, tăng mạnh 42,3% so với tháng 8. Lũy kế trong 9 tháng đầu năm mặt hàng này đã mang về hơn 123,6 tỷ USD, tăng mạnh gần 60% so với cùng kỳ năm trước.
Không chỉ ghi nhận sự gia tăng quy mô kỷ lục tại các thị trường tiêu thụ tiêu dùng cuối cùng như Mỹ và Châu Âu, bức tranh xuất khẩu kỳ này còn chứng kiến đà bùng nổ tại các quốc gia đóng vai trò mắt xích trung chuyển linh kiện, phản ánh sự chuyển dịch sâu sắc của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.
Bứt phá kỷ lục tại nhiều thị trường
Xét về thị trường, xuất khẩu sang Mỹ đạt mốc 45,67 tỷ USD, tăng vọt 50,86% so với con số 30,28 tỷ USD của cùng kỳ năm 2025. Mức tăng trưởng ròng hơn 15,39 tỷ USD này giúp Mỹ củng cố vững chắc vị thế là thị trường tiêu thụ sản phẩm điện tử lớn nhất của Việt Nam, đóng góp tỷ trọng áp đảo trong tổng đà tăng kim ngạch cả nước.
Sự gia tăng kim ngạch cũng diễn ra vô cùng mạnh mẽ tại khu vực Đông Bắc Á và Châu Âu. Xuất khẩu sang Trung Quốc trong 9 tháng năm 2026 đạt 23,23 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng bứt phá 85,20% so với mức 12,54 tỷ USD của 9 tháng năm 2025. Tương tự, thị trường Hong Kong ghi nhận mức tăng 59,83%; Hà Lan tăng 53,83%; Đức tăng 104,86% và Hàn Quốc tăng 14,84% so với cùng kỳ năm 2025.
Một điểm nhấn đáng chú ý trên bản đồ thương mại điện tử 9 tháng năm 2026 là sự tăng trưởng ba chữ số tại các thị trường phụ trợ và trung chuyển. Kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này sang Malaysia tăng từ 657,55 triệu USD lên 1,78 tỷ USD, tương ứng mức tăng kỷ lục 170,01%. Thị trường Mexico nhận mức tăng 130,57%, đạt 2,52 tỷ USD, trong khi Thái Lan tăng 119,33%, đạt 2,57 tỷ USD. Diễn biến này minh chứng cho việc các sản phẩm linh kiện điện tử sản xuất từ Việt Nam đang thâm nhập sâu vào các công đoạn lắp ráp phụ trợ quy mô lớn trước khi hoàn thiện sản phẩm tiêu dùng tới tay khách hàng cuối cùng.
Động lực thúc đẩy đà tăng trưởng bứt phá của ngành điện tử
Đà bứt phá ấn tượng của nhóm hàng điện tử xuất phát từ sự hội tụ của nhiều nhân tố kinh tế và chu kỳ công nghệ thế giới. Trước hết, làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng công nghệ toàn cầu (đặc biệt là năng lực tính toán trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống trung tâm dữ liệu và dịch vụ điện toán đám mây) đã tạo ra nhu cầu bùng nổ đối với các bo mạch chủ, thiết bị lưu trữ và linh kiện bán dẫn phức tạp. Các nhà máy vận hành tại Việt Nam hiện đóng vai trò là cơ sở cung ứng then chốt cho chuỗi sản xuất thiết bị hạ tầng này.
Bên cạnh đó, việc cấu trúc lại chuỗi cung ứng toàn cầu kết hợp với xu hướng đặt nhà máy gần thị trường tiêu thụ (Nearshoring) đang đẩy nhanh dòng chảy xuất nhập khẩu linh kiện chéo. Mức tăng trưởng ba chữ số tại Mexico hay Malaysia phản ánh quy trình sản xuất nhiều công đoạn (Multi-stage assembly) đang hoạt động rất nhịp nhàng, trong đó Việt Nam đảm nhận các công đoạn chế tạo và thử nghiệm cấu phần quan trọng.
Ngoài ra, sự chủ động tăng vốn và mở rộng công suất của các tập đoàn đa quốc gia (FDI) tại Việt Nam như Samsung, Foxconn, Intel, LG hay Luxshare đã giúp tối ưu hóa dây chuyền, đưa các dòng sản phẩm công nghệ thế hệ mới vào sản xuất hàng loạt. Cùng với đó là sự phục hồi ổn định của cầu tiêu dùng tại thị trường Bắc Mỹ, đóng vai trò đòn đẩy trực tiếp kéo tổng kim ngạch gia tăng mạnh mẽ.
Những lợi thế nền tảng gia tăng sức hút đối với dòng vốn công nghệ
Sự lựa chọn Việt Nam làm trung tâm sản xuất và xuất khẩu điện tử chiến lược của các tập đoàn công nghệ toàn cầu dựa trên nhiều lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Vị trí địa kinh tế nằm sát trung tâm nguyên phụ liệu và bán thành phẩm lớn nhất thế giới tại Đông Bắc Á giúp các doanh nghiệp tối ưu chi phí vận tải, rút ngắn thời gian quay vòng chuỗi cung ứng logistics.
Hệ sinh thái công nghiệp (Industrial Clusters) đã hình thành rõ nét tại các tỉnh khu vực phía Bắc và phía Nam tạo nên mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa các nhà sản xuất thiết bị gốc (OEM) và chuỗi nhà cung ứng cấp 1, cấp 2. Môi trường đầu tư duy trì tính ổn định vĩ mô cao, chính sách thu hút FDI nhất quán cùng sự đảm bảo về hạ tầng giúp tối thiểu hóa rủi ro gián đoạn vận hành cho các dự án quy mô hàng tỷ USD.
Đặc biệt, mạng lưới các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới mà Việt Nam tham gia đã tạo nên lợi thế thuế quan cạnh tranh vượt trội khi xuất khẩu sang các thị trường lớn. Kết hợp với lực lượng lao động trẻ có khả năng thích ứng nhanh với các quy trình kỹ thuật khắt khe, Việt Nam hội tụ đầy đủ các điều kiện cần thiết để duy trì sức hút đối với dòng vốn đầu tư công nghệ cao.
